Tholen - De kasgroentemarkt beweegt dit voorjaar door een fase van scherpe contrasten, waarin periodes van schaarste en overaanbod elkaar in hoog tempo opvolgen. Vooral de komkommermarkt laat daarbij een uitgesproken grillig beeld zien. Van uitzonderlijk hoge prijzen in februari naar een duidelijke drukfase met zelfs bodemprijzen begin april. Tegelijkertijd lijkt de tomatenmarkt zich langzaam te herstellen van een vertraagde en verstoorde start, met Spanje als bepalende factor in de marktdynamiek. Dat vertelt Jonathan Vandesande van FMB medio april in dit eerder in vakblad Primeur verschenen artikel.
"De laatste twee weken begint het tomatenseizoen wel duidelijk op gang te komen," vertelt Jonathan medio april. "We zitten nog in een opstartfase, maar je ziet duidelijk dat de volumes toenemen. De komende weken zal dat verder doorgroeien. Alleen is het seizoen wel later dan normaal begonnen." Die vertraging heeft volgens hem vooral te maken met de situatie in Zuid-Europa. "Na Pasen hebben we in Spanje serieuze problemen gehad. Daardoor zaten we tot ongeveer twee weken geleden echt met tekorten in de markt. Dat is nu aan het herstellen, maar de gevolgen daarvan werken nog steeds door in de prijsvorming."
Jonathan Vandesande van FMB
Door die eerdere tekorten bleef het prijsniveau in het begin van het seizoen opvallend hoog. "Er worden dus nog stevige prijzen betaald, maar richting mei verwachten we dat de markt wat meer in balans komt en er weer ruimte ontstaat," legt hij uit.
"Ook in Spanje komt de aanvoer weer op gang, al lopen ze daar nog wat achter. Er wordt alweer product geladen, maar de volumes zijn nog niet voldoende om de markt volledig te normaliseren. Dat zal de komende periode geleidelijk verbeteren, waarbij de prijzen zich waarschijnlijk vrij snel zullen aanpassen. De periode vlak voor Pasen, eind maart en begin april, was in dat opzicht vrij uitzonderlijk en zelfs ongezien. In de komende weken verwachten we dat alles langzaam weer naar een meer gebruikelijke situatie evolueert."
Komkommermarkt slaat volledig om
Echter, Jonathan ziet dat deze normalisatie van de prijzen niet voor alle producten hetzelfde verloopt. Waar eerder in het seizoen nog sprake was van uitzonderlijk hoge komkommerprijzen door problemen in Spanje, is de situatie inmiddels volledig omgeslagen. "Bij komkommers zitten we momenteel juist in een typische april-overaanbodsituatie. Midden april is dat bijzonder duidelijk geworden. De prijzen bevinden zich echt op een dieptepunt."
"Dat komt doordat er in Spanje nog volop geoogst wordt, terwijl hier lokaal ook veel product tegelijk beschikbaar komt. Alles valt samen, wat leidt tot een extreem groot aanbod en dus zeer lage prijzen. Zo'n slechte situatie hebben we het afgelopen jaar niet gezien. Het is inmiddels een paar jaar geleden dat het nog zo uitgesproken was. Ook bij klanten merken we dat de voorraden vol zitten, waardoor de afzet onder druk blijft staan. Ik verwacht dat er op korte termijn weinig verbetering te verwachten is."
Het staat in schril contrast met de situatie van begin februari. "Het noodweer in Zuid-Spanje had de aanvoer uit het land bijna volledig stilgelegd, waardoor komkommerprijzen extreem hoge toppen schoren. Prijzen die ik in mijn 15 jaar in de sector bij de start van het seizoen zelden heb meegemaakt. Dat is dus volledig omgeslagen. Er wordt nog steeds redelijk verkocht, maar tegen minimale marges. Voor de kleinste sorteringen werd vandaag bijvoorbeeld slechts zes à zeven cent uitbetaald, wat uiteraard verre van rendabel is."
Jonathan verwacht medio april ook niet snel weer een ommezwaai. "Herstel zal pas optreden wanneer de productie afneemt. De weersverwachting kan daarbij helpen. Er wordt kouder en donkerder weer voorspeld, wat de groei zal vertragen en de aanvoer enigszins zal beperken. Maar op korte termijn zullen we nog enkele dagen, mogelijk langer, met deze bodemprijzen te maken hebben."
De volatiliteit heeft, zo stelt Jonathan, wel geleid tot een duidelijke verschuiving in de handelspraktijk. Zeker de problemen van afgelopen winter heeft men doen nadenken "We zien een toename in de vraag naar contracten in de retail. Handelspartijen willen zich meer indekken tegen de onzekerheid die we dit jaar hebben gezien."
Voor FMB en de telers is dat volgens hem een positieve evolutie. "Het geeft meer stabiliteit. Je kunt afzet beter plannen en op langere termijn werken. Dat is uiteindelijk gezonder voor de hele keten. Die trend lijkt zich verder door te zetten naarmate de markt grilliger blijft. "Hoe onzekerder de markt, hoe groter de behoefte aan vaste afspraken."
Duitsland als centrale afzetmarkt
FMB, onderdeel van de Calsa Groep, vierde vorig jaar haar 100-jarig jubileum. In 1924 begon Frans Michiels, die met paard en wagen groenten verkocht op de markt in Brussel. Al in 1935 startte de export naar Frankrijk en Nederland, later gevolgd door Duitsland en Zwitserland in de jaren '50, met transport per vrachtwagen en trein zonder koeling. Vanaf de jaren '80, en vooral na de val van de Berlijnse Muur, groeide de export sterk door toenemende vraag uit onder meer Oost-Duitse steden zoals Chemnitz, Dresden, Leipzig en Berlijn, waardoor Duitsland de belangrijkste afzetmarkt werd.
En dit is in de loop der jaren ook niet veranderd. "We zijn en blijven sterk gericht op Duitsland," zegt Jonathan. "In theorie wordt er bij overaanbod gekeken naar alternatieve markten via onze zusterbedrijven, maar in de praktijk biedt dat weinig oplossing. Zeker komkommers uit België en Nederland zijn in grote mate bestemd voor Duitsland. Naar Zuid-Europa gaan nauwelijks volumes, omdat daar doorgaans voldoende lokale productie beschikbaar is. Duitsland blijft dus veruit de belangrijkste en meest logische afzetmarkt. Binnen de groep hebben we dit ook mooi verdeeld, waardoor dit voor ons niet snel zal veranderen."
Bio blijft niche in veranderende markt
Ook binnen het biologische segment, wat FMB ook levert, zijn er toch wel verschuivingen zichtbaar. Waar bio tijdens de coronaperiode nog sterk in de lift zat, is die dynamiek, volgens Jonathan, inmiddels afgevlakt. "De vraag naar bio is duidelijk minder uitgesproken dan enkele jaren geleden. Dat heeft enerzijds te maken met dat na de pandemie dat gevoel van 'alles moet biologisch zijn' bij velen inmiddels weer verminderd is. Bovendien zie je in Duitsland steeds meer lokale biologische productie, wat de exportmogelijkheden beperkt."
Reden voor de groei van lokale biologische productie in Duitsland ligt, zo legt hij uit, in overheidsstimulatie. "In Duitsland is er bijvoorbeeld een regeling waarbij scholen gestimuleerd worden om meer groenten en fruit aan te bieden, en dat moet biologisch zijn, waardoor er in Duitsland redelijk wat telers op die trein gesprongen zijn, maar er daardoor ook minder behoefte is aan importproduct. Helemaal omdat die extra vraag vooral merkbaar is bij fruit, zoals kleinere appels en peren. Voor kasgroenten speelt dit nauwelijks een rol. De Belgische bio-teelt blijft daardoor relatief klein en vooral lokaal georiënteerd. Het is geen structurele exportpijler voor ons."
Areaalverschuivingen
Kijkend naar de veranderingen op de kasgroentenmarkt ziet Jonathan deze met name in areaalverschuivingen en de kostenstructuur. "Binnen de teelt zien we dat het areaal cherry-trostomaten groeit. Bovendien schakelen telers steeds vaker over van losse tomaten naar vleestomaten. Die keuze is vooral economisch ingegeven. Vleestomaten leveren een hoger rendement op. Daarnaast zijn er nieuwe virusresistente rassen ontwikkeld die hogere opbrengsten per hectare mogelijk maken. Tegelijkertijd blijft het een uitdaging, omdat virussen zich kunnen aanpassen en resistenties soms gedeeltelijk doorbroken worden. Dat dwingt telers om voortdurend te blijven zoeken naar betere oplossingen en zorgt regelmatig voor verschuivingen in het teeltareaal."
"Ook de kostenstructuur speelt een steeds grotere rol in de sector. Met name de hoge verwarmingskosten wegen zwaar door en beïnvloeden de keuzes die telers maken. Ondanks deze uitdagingen verwachten we dat het seizoen nu echt op gang komt. De drukste periode staat voor de deur, met name eind april en begin mei, en loopt vervolgens door in juni. Alles bij elkaar genomen kijken we er echter positief naar. We verwachten dat de markt zich verder zal stabiliseren en dat we er, ondanks de huidige schommelingen, een goed seizoen van kunnen maken."
Dit artikel verscheen eerder in editie 4, 40e jaargang van Primeur. Zie hiervoor www.agfprimeur.nl.
Voor meer informatie:
Frans Michiels & Zn N.V.
Kempenarestraat 50A - Bus 3
2860 Sint-Katelijne-Waver, België
Tel.: +32- 15 560600
[email protected]
www.fmb.be
