Tholen - Toen Jan Brand eind 2024 stopte met Brand Groente & Fruithandel, sloot daarmee een familiegeschiedenis van meer dan een eeuw af. Het bedrijf, opgericht in 1903, was generaties lang een bekende kiosk voor groente en fruit op 'de Fred' in Scheveningen. Voor Jan zelf bepaalde het bedrijf sinds zijn jeugd zijn wereld. "Het was iets waarin ik geboren ben. Ik kende het niet anders," vertelt hij in dit eerder in vakblad Primeur verschenen artikel.
Jan Brand, foto Dick Tesk
De beslissing om te stoppen voelde meer dan een zakelijke beslissing. "Het was een familiebedrijf, dus je draagt ook de liefde en de wensen en dromen van je voorvaderen." Ook zijn eigen leven lag overhoop. "Het bedrijf wegdoen is eigenlijk het leven opnieuw uitvinden. Ik was gewend om dingen altijd op een bepaalde manier te doen, dat zit in je DNA. Nu gaat alles anders."
Er waren meerdere oorzaken die ertoe leidden dat Jan de knoop doorhakte. Gezondheid speelde een rol, maar ook de realiteit van het runnen van een kleine onderneming. Investeringen werden steeds zwaarder. "Ik was langzamerhand toe aan een nieuwe bus," vertelt Jan. "Dan moet je nadenken: ga je duurzaam, wat moet je gaan kopen? Duurzaam is nog heel erg prijzig en investeringen in je bedrijf verdien je als kleine ondernemer langzaam terug."
Daar kwam bij dat hij fysiek beperkt raakte. "Ik kan gewoon geen 25 of 30 kilo meer tillen. Dat voelt nog steeds onlogisch voor mij," zegt hij. Na meerdere operaties in korte tijd wil hij voorlopig geen nieuwe ingrepen. "Ik ben zo vaak geopereerd de afgelopen anderhalf jaar; daar heb ik voorlopig even geen zin meer in."
Hoewel hij niet meer actief in de handel werkt, blijft de sector nog wel een vast onderdeel van zijn dagelijks leven. "Ik ben nog op álles geabonneerd," zegt Jan. "Ik krijg nog steeds mailings van groothandels." Seizoensproducten blijven hem aanspreken. "Ik verheug me bijvoorbeeld alweer op de eerste Lambada's en straks de Opal pruimen."
Een nieuw leven als chauffeur
Na de verkoop probeerde hij nog korte tijd in een groothandel mee te draaien, maar het fysieke werk bleek te zwaar. Inmiddels werkt hij als chauffeur in het groepsvervoer voor mensen met een beperking. "Het is contractvervoer," vertelt Jan. "Ik breng mensen van huis naar dagopvang, naar verzorging of naar fysiotherapie."
De ritten vragen niet alleen rijvaardigheid, maar ook oplettendheid en geduld. "Ik zeg altijd: ik rij het hele spectrum. Het zijn meestal heel kwetsbare mensen voor wie je een semiverantwoordelijke taak hebt." Soms gebeuren er onderweg onverwachte dingen. "Als iemand een epileptische aanval krijgt of er ontstaat ruzie in de bus, moet je weten hoe te handelen."
Zijn ervaring met mensen uit de winkel helpt daarbij. "Ik denk dat ik door al die jaren ook wel een stukje mensenkennis heb opgebouwd, waardoor ik dit werk misschien iets makkelijker kan doen dan anderen."
Het werk is op een andere manier belastend dan het ondernemerschap. "Ik ervaar voor het eerst in mijn leven stress," zegt Jan. "Vooral planningstress." De routes en tijden worden centraal ingepland en blijken in de praktijk niet altijd haalbaar. "Vroeger loste je dingen zelf op, nu krijg je opdrachten die niet opgelost kunnen worden en heb je een baas boven je. Dat is wennen. De planning houdt geen rekening met verkeer, met uitlopen of andere dingen, terwijl die cliënten wel op tijd ergens moeten zijn."
Toch bracht het ook ruimte voor iets nieuws: vrije tijd. "Nu heb ik vrijdagmiddag, als ik mijn laatste rit heb gedaan, het gevoel: hé, ik heb weekend. Dat had ik vroeger nooit," zegt Jan. Ook ontdekte hij wat vrije tijd is. In de tijd van de winkel liepen werk en privé voortdurend door elkaar. "Je kwam 's avonds thuis, deed nog even de kassa of keek bestellingen na. Eigenlijk was je altijd met de zaak bezig. Nu heb ik meer vrije tijd."
Verbondenheid met Scheveningen
Ook in alledaagse dingen merkt hij dat zijn leven is veranderd. Boodschappen doen blijkt een onverwacht dilemma. "Ik loop een supermarkt in en dan denk ik: 'Hè, jak, nee'," zegt Jan lachend. Uiteindelijk komt hij vaak toch weer uit bij kleine winkels. "Je bent zo gewend om tussen de mensen te staan, dat je liever weer bij het mkb koopt. Maar als ik over de Fred loop, wil iedereen een praatje maken. Dan ben je niet vijf minuten, maar anderhalf uur bezig."
Zijn afscheid van de winkel bleef niet onopgemerkt. Vanuit de wijk en vanuit de gemeente kreeg hij verschillende blijken van waardering. "Ik ben uitgebreid bedankt door allerlei mensen," vertelt Jan. Er werd een speciale avond voor hem georganiseerd en hij kreeg een oorkonde van de gemeente Den Haag voor zijn rol als ondernemer. "Dat vond ik allemaal heel lief." Zelf blijft hij er nuchter onder. "Ik voel me helemaal niet zo bijzonder," zegt hij. "Ik doe gewoon wat mijn hart me ingeeft en waarvan ik denk dat ik het goed kan doen."
Naast zijn werk als chauffeur blijft Jan actief betrokken bij Scheveningen via de Facebookpagina 'Wat is het fijn een Scheveninger te zijn'. Samen met vrienden beheert hij een community van 33.000 leden, met aandacht voor lokale gebeurtenissen en geschiedenis. "Wij proberen mensen te informeren en te motiveren, maar wel op hun eigen manier. Politiek mag, maar veilig en respectvol," zegt hij. Voor dit werk kreeg de groep vorig jaar een prijs voor sociale media-veiligheid van de gemeente Den Haag.
Ook politiek voelt hij zich verbonden. Jan staat op de lijst van de VVD voor de gemeenteraadsverkiezingen, maar zonder grote ambities. Volgens Jan staat het mkb het dichtst bij wat er in de samenleving gebeurt. "Als je een grote mond hebt, moet je je ook beschikbaar stellen," zegt hij. "Ik wil vooral dichtbij mijn dorp blijven en mensen helpen waar ik kan."
Mooi en lelijk
De AGF-kiosk op de Fred (Frederik Hendriklaan) werd overgenomen door een Haags familiebedrijf uit de groente- en fruitsector. "Dat was voor mij een no-brainer." Jan gaat er af en toe nog langs, maar houdt bewust afstand. "Ik ga me daar niet tegenaan bemoeien," zegt hij. "Zij moeten het op hun manier doen."
Over zijn nieuwe werk zegt hij vaak dat het twee kanten heeft. "Mensen vragen wel eens hoe ik het rijden met gehandicapten vind. Het is net zo mooi als dat het lelijk is. Je komt ook veel schrijnende dingen tegen, maar je beleeft ook heel mooie momenten." Voor hem lijkt dat op het stoppen met zijn zaak. "Aan de ene kant ben ik blij dat ik de beslissing heb genomen op basis van verstand en toekomstvisie; maar het zal ook pijn blijven doen." Naar de toekomst kijkt hij nuchter, maar hoopvol. "Waar een deur dichtgaat, gaat ergens een andere open," zegt Jan. "Alleen duurt het soms even voordat je die vindt. Gelukkig heb ik genoeg energie en vrolijke mensen om me heen om die te vinden."
Dit artikel verscheen eerder in editie 3, 40e jaargang van Primeur. Zie hiervoor www.agfprimeur.nl.
