Het kabinet heeft een pakket aan maatregelen aangekondigd om de economische gevolgen van de onrust in het Midden-Oosten op te vangen. In totaal gaat het om circa €627 miljoen aan uitgavenmaatregelen en €340 miljoen aan lastenverlichting, voornamelijk gericht op 2026. De plannen zijn uiteengezet in een brief aan de Tweede Kamer.
De maatregelen richten zich op drie thema's: koopkracht en ondersteuning van bedrijven, leveringszekerheid van energie en versterking van de weerbaarheid van de economie. Daarnaast heeft het kabinet besloten op te schalen naar fase 1 van het Landelijk Crisisplan Olie, wat neerkomt op intensievere monitoring en voorbereiding op mogelijke verstoringen.
Gerichte steun voor huishoudens en bedrijven
Door aanhoudend hoge energieprijzen verwacht het kabinet dat zowel huishoudens als bedrijven financieel onder druk blijven staan. Om de koopkracht te ondersteunen, wordt onder meer €195 miljoen extra beschikbaar gesteld voor het Noodfonds Energie. Ook wordt de onbelaste reiskostenvergoeding verhoogd naar €0,25 per kilometer, met terugwerkende kracht over heel 2026.
Voor bedrijven worden tijdelijke lastenverlichtingen ingevoerd. Zo wordt de motorrijtuigenbelasting voor bestelauto's gedurende een half jaar met 50 procent verlaagd en geldt voor vrachtwagens tijdelijk een nihiltarief. Daarnaast komen er specifieke middelen beschikbaar voor sectoren zoals visserij en land- en tuinbouw, gericht op energiebesparing en vermindering van afhankelijkheid van fossiele brandstoffen.
Voorbereiding op verstoringen in energievoorziening
Hoewel er momenteel geen acute tekorten zijn, staat de leveringszekerheid van olie en gas onder druk. Nederland beschikt, samen met de EU, over strategische voorraden die de vraag voor meerdere maanden tot ruim een jaar kunnen opvangen bij gelijkblijvende omstandigheden.
Om voorbereid te zijn op mogelijke verstoringen, schaalt het kabinet op binnen het Landelijk Crisisplan Olie. In internationaal verband, onder meer via het Internationaal Energieagentschap, wordt gewerkt aan het gecontroleerd vrijgeven van strategische olievoorraden om prijsstijgingen te dempen.
Investeringen in energiebesparing en verduurzaming
Een belangrijk onderdeel van het pakket is gericht op het vergroten van de energie-onafhankelijkheid. Zo wordt €180 miljoen extra beschikbaar gesteld voor het Nationaal Warmtefonds, waarmee huiseigenaren leningen kunnen krijgen voor verduurzaming. Ook worden bestaande regelingen voor energiebesparing uitgebreid, onder meer via extra middelen voor energiefixers en subsidies voor Verenigingen van Eigenaren.
Voor bedrijven worden aanvullende prikkels geïntroduceerd, zoals een verhoging van de Energie-investeringsaftrek vanaf 2027. Daarnaast zet het kabinet in op versnelling van maatregelen die het energieverbruik in het mkb verlagen.
Dekking en vervolg
De maatregelen worden deels gefinancierd door aanpassingen in belastingregelingen, waaronder het versoberen van investeringsaftrek en het afschaffen van de startersaftrek vanaf 2027. Ook wordt de alcoholaccijns geïndexeerd.
Het kabinet schetst in de Kamerbrief meerdere scenario's voor de verdere ontwikkeling van de situatie. Daarbij wordt rekening gehouden met mogelijke verslechtering en grotere economische impact. Vooralsnog kiest het kabinet voor een terughoudende inzet, om ruimte te houden voor aanvullende maatregelen indien de situatie daarom vraagt.
"Steun komt te laat en is onvoldoende"
Werkgevers en vakbonden zijn opgelucht dat het kabinet eindelijk maatregelen neemt, maar vinden het zogeheten Iran-pakket onvoldoende en te traag, schrijft De Telegraaf (€). Vakbond CNV wijst erop dat veel mensen door hoge brandstofprijzen nu al financiële problemen hebben en snel hulp nodig hebben. Ook FNV noemt het pakket een noodoplossing en pleit voor structurele maatregelen zoals een hoger minimumloon.
Ondernemersorganisaties zijn deels positief, bijvoorbeeld over lagere wegenbelasting voor bepaalde voertuigen, maar missen steun voor zwaar getroffen bedrijven. Daarnaast is er kritiek op hoe het pakket wordt betaald: het bedrijfsleven moet meebetalen, onder meer door het schrappen van regelingen voor starters. Tot slot zijn veel werkgevers ontevreden over de hogere kilometervergoeding, die zij zien als een extra kostenpost, terwijl het werknemers volgens hen maar beperkt helpt.
"Maatregelen schieten nog steeds tekort"
Ook vanuit transportorganisatie TLN is er kritiek. Ze zijn blij om te zien dat het kabinet na eerdere oproepen alsnog met maatregelen komt om de gevolgen van de dieselcrisis te verzachten. Het tijdelijk schrappen van de motorrijtuigenbelasting (MRB) voor vrachtwagens laat, volgens hen, zien dat de signalen uit de sector worden gehoord. Tegelijkertijd concludeert TLN dat deze maatregel in de praktijk ernstig tekortschiet.
"De geboden verlichting staat in geen verhouding tot de dagelijkse kostenexplosie waarmee transportbedrijven worden geconfronteerd door de fors gestegen dieselprijzen. Voor veel ondernemers verandert deze maatregel nauwelijks iets aan de financiële druk waar zij nu onder staan."
Eén week dieselkosten tegenover zes maanden MRB
Een reguliere vrachtwagen tankt gemiddeld zo'n 600 liter diesel per week. Door een dieselprijs die circa 50 cent hoger ligt dan gebruikelijk, betekent dat een extra kostenpost van ongeveer 300 euro per week per vrachtwagen. "Dat is exact het bedrag dat transportondernemers over zes maanden terugkrijgen door het schrappen van de MRB. Met andere woorden: wat het kabinet in een half jaar teruggeeft, zijn transportondernemers in extra kosten van één enkele weektankbeurt alweer kwijt."
Werkkapitaal onder zware druk
Brandstof vormt 20 tot 25 procent van de totale kosten in de transport- en logistieke sector. "Sinds januari is de dieselprijs met circa 40 procent gestegen. Een tijdelijke lastenverlichting op vaste kosten, zoals de MRB, doet niets aan het acute probleem waar ondernemers nu mee te maken hebben: een snel wegsmeltend werkkapitaal. Veel bedrijven vangen de kostenstijging voorlopig zelf op, maar die ruimte is niet onbeperkt. Zonder aanvullende maatregelen neemt het risico toe dat gezonde bedrijven alsnog in de knel komen."
Oplossingen liggen al op tafel
Volgens TLN liggen de oplossingen al geruime tijd op tafel. Het gaat om maatregelen die direct en doelgericht verlichting bieden, zoals:
- een gerichte accijnsteruggaaf voor beroepsmatig dieselgebruik, en
- een tijdelijke korting op de vrachtwagenheffing die per 1 juli ingaat.
"Zolang het kabinet deze opties laat liggen, blijven transportondernemers noodgedwongen de klappen opvangen. Dat raakt niet alleen de sector zelf, maar uiteindelijk de hele samenleving. Zonder transport komen bevoorrading, bouw en logistiek tot stilstand."
Bron: Rijksoverheid
