De storm die eind februari de tuinbouwregio Souss-Massa in Marokko trof, veroorzaakte aanzienlijke schade aan gewassen en infrastructuur. Volgens schattingen gaat het om duizenden hectares kassen die door harde wind zijn verwoest, al is een officiële schadeanalyse nog niet gepubliceerd. Zes weken later liggen veel kassen nog steeds in puin door een tekort aan beschikbare materialen. Ferdouas El Barnossi van kasbouwer Smidcom geeft een stand van zaken en gaat in op de weerbaarheid van kassen in Marokko.
© SoussMassa
Schade, heropbouwdruk en tekort aan folie
Harde windstoten van meer dan 100 km/u hebben op grote schaal de plastic afdekfolie van Canarische kassen in de regio beschadigd. Volgens telers is folie het moeilijkst te verkrijgen en te vervangen onderdeel van de kas. El Barnossi: "De situatie in Souss-Massa past in een bekend economisch patroon: een plotselinge, geconcentreerde vraagpiek die tot tekorten leidt. Na de storm moest een groot deel van de kasoppervlakte direct van nieuwe folie worden voorzien. Ter indicatie: één hectare kas vraagt gemiddeld 1,3 tot 1,8 ton plasticfolie, wat in enkele dagen leidt tot een extra vraag van enkele duizenden tonnen."
De heropbouwdruk komt voort uit de urgentie van het teeltsysteem. "De vraag is of telers reparaties niet kunnen uitstellen zonder hun productie direct in gevaar te brengen, wat extra druk zet op termijnen en prijzen. Dit kan op korte termijn gevolgen hebben voor teeltcycli, vooral bij gevoelige gewassen zoals zachtfruit en groenten, door tijdelijke blootstelling aan weersinvloeden."
© SMIDCOM
Volgens El Barnossi staan zowel import- als lokale aanvoercapaciteiten onder zware druk. Het gaat volgens haar niet om een structureel tekort, maar om een tijdelijke disbalans tussen uitzonderlijk hoge vraag en een weinig flexibele kortetermijnaanvoer.
"Voor de storm lag de prijs van landbouwplastic doorgaans tussen 28 en 38 MAD/kg (€2,52–€3,42) voor geïmporteerde folie en 26 tot 34 MAD/kg (€2,34–€3,06) voor lokaal geproduceerde folie. Door de combinatie van piekvraag en ketendruk liggen de prijzen nu op 40 tot 60 MAD/kg (€3,60–€5,40) voor import en 35 tot 45 MAD/kg (€3,15–€4,05) voor lokale folie, afhankelijk van de specificaties. Dit wordt gedreven door directe vraagdruk, beperkte kortetermijnaanvoer en doorwerking van internationale kosten," legt zij uit.
© Youness Bensaid | GroentenNieuws.nl
Firdaous El Barnossi op de 2025-editie van de Morocco Berry Conference
Internationale druk en geopolitieke factoren
De stijgende kosten hangen volgens haar samen met internationale ontwikkelingen rond het conflict in het Midden-Oosten. De grondstoffen voor plastic (polyethyleenkorrels) komen deels uit landen die direct geraakt worden door het conflict, terwijl de basis van de folie gebaseerd is op olie. Daarnaast zorgen geopolitieke spanningen in de Rode Zee en het Midden-Oosten voor verstoring van handelsroutes zoals het Suezkanaal, wat leidt tot hogere transportkosten en vertragingen.
Kostenstijging per hectare
"Elke hectare vraagt gemiddeld 1,5 ton folie. Een prijsstijging van 10 tot 15 MAD/kg (€0,90–€1,35) betekent een extra kost van circa 15.000 tot 25.000 MAD (€1.350–€2.250) alleen al voor de folie, nog los van arbeid en andere componenten. Op middellange termijn worden deze kosten deels doorberekend in de teeltkosten, met risico op forse prijsstijgingen in bepaalde sectoren."
© SMIDCOM
Kassenbouwers hebben nog zes weken nodig
Naast financiële verliezen wordt de wederopbouw van kassen vertraagd door een tekort aan voldoende materialen, vakbekwame arbeid en tijdsdruk. Volgens El Barnossi moet de hersteltijd worden beoordeeld op basis van twee hoofdfactoren: de omvang van de structurele schade en de beschikbaarheid van materialen. Zij legt uit: "In gevallen waarin alleen de plastic afdekfolie is beschadigd, kunnen reparaties relatief snel worden uitgevoerd."
Voor veel telers lopen de vertragingen echter op. Zes weken na de storm is volgens El Barnossi nog eens zes weken nodig om terug te keren naar normale omstandigheden: "In de huidige context blijft de beperkende factor de beschikbaarheid van middelen. Gezien de te verwerken volumes en logistieke beperkingen kan het totale herstel van getroffen gebieden 3 tot 6 weken duren, of langer voor bedrijven die complexere ingrepen vereisen. Deze termijn komt in feite overeen met de tijd die nodig is om de toeleveringsketen weer soepeler te laten functioneren. Tegelijkertijd heeft de Marokkaanse landbouwsector herhaaldelijk een sterk aanpassingsvermogen laten zien, waarbij operators snel en effectief mobiliseren, wat het herstel versnelt."
Onder telers gaat veerkracht duidelijk gepaard met een gevoel van ontmoediging. Sommige producenten geven aan dat het seizoen voor hen al voorbij is, terwijl anderen wachten op overheidssteun. Velen laten weten dat het nog maanden zal duren voordat zij weer op de been zijn.
"Los van de huidige economische situatie laat dit incident een diepere realiteit zien: de afhankelijkheid van de tuinbouwsector van geïmporteerde strategische inputs," stelt El Barnossi.
"De markt voor landbouwplasticfolie is internationaal relatief geconcentreerd, met een beperkt aantal producenten van harsen en verwerkers. Deze concentratie maakt de sector bijzonder kwetsbaar voor gelijktijdige schokken, of die nu klimatologisch, industrieel of geopolitiek zijn. Bovendien blijft ook de lokale productie afhankelijk van geïmporteerde grondstoffen, wat de mogelijkheid beperkt om dergelijke schokken snel op te vangen. Hoogwaardige technische folies, met name die met hogere mechanische sterkte of specifieke behandelingen, zijn doorgaans meer blootgesteld aan druk in de keten door hun meer gespecialiseerde toeleveringsstructuren," voegt zij toe.
Naar een nieuwe aanpak voor de productie van kassen?
De kwestie rond kassen is niet nieuw en komt al jaren regelmatig terug in discussies binnen de tuinbouwsector in Souss Massa. De technische mogelijkheden, onder meer op het gebied van opbrengsten en weerstand tegen ongunstige omstandigheden, worden beperkt door economische randvoorwaarden. Tot nu toe erkennen telers dat zij overtuigd zijn van de noodzaak om over te stappen naar de volgende fase, voorbij de Canarische of lowtechkassen, maar zij blijven gebonden aan de noodzaak van prijsconcurrentie op de internationale markt voor groente en fruit.
Voor El Barnossi vormen de recente gebeurtenissen opnieuw een oproep om de economische benadering van kasprojecten te heroverwegen. "Het is niet langer alleen een kwestie van het optimaliseren van de initiële installatiekosten, maar van het aannemen van een levenscycluskostenperspectief dat rekening houdt met duurzaamheid, veerkracht tegen klimaatgevaren en de mogelijkheid om verliezen te beperken in het geval van extreem weer. In deze context kan een kas met lagere kosten op korte termijn veel hogere kosten genereren als hij niet voldoet aan de technische vereisten van de locatie. Deze situatie zou ook een geleidelijke stijging van de technische normen voor het ontwerp van kassen moeten aanmoedigen, vooral wat betreft de weerstand tegen weersinvloeden."
© SMIDCOM
"Geen structurele schade aan onze kassen"
El Barnossi is al lange tijd een pleitbezorger van modernisering van kassen, al is zij zich bewust van de beperkingen waarmee veel telers worden geconfronteerd. Tegelijk zijn anderen al overgestapt of bezig met de overstap naar robuuste, hightech infrastructuren. Voor haar moet de recente storm niet worden gezien als een geïsoleerd incident, gezien de context en de ligging van het land in een van de meest klimaatgevoelige regio's ter wereld. "Een fundamenteel punt komt naar voren: de prestaties van een kas hangen in de eerste plaats af van de kwaliteit van het ontwerp," stelt zij.
"In onze aanpak nemen wij vanaf de ontwerpfase nauwkeurige parameters mee die verband houden met klimaatladingen, met name windbelasting, waarbij veiligheidscoëfficiënten worden toegepast die zijn afgestemd op de specifieke omstandigheden in centraal en zuidelijk Marokko. Dankzij deze technische nauwkeurigheid kunnen wij melden dat onze constructies een uitstekende stabiliteit hebben behouden, zonder dat structurele schade is vastgesteld aan onze kassen, ondanks de intensiteit van de storm. Dit bevestigt dat investeren in engineering in een vroeg stadium een belangrijke factor is in het beperken van risico's en het beheersen van kosten op de lange termijn," voegt El Barnossi toe.
"In een omgeving die wordt gekenmerkt door toenemende klimaat-, economische en geopolitieke volatiliteit wordt de weerbaarheid van landbouwinfrastructuur een centraal thema. We kunnen ons niet langer veroorloven ons uitsluitend op productie te richten; we moeten ook risico's beheren. Naast de dringende noodzaak tot herstel roept de huidige situatie een strategische vraag op voor de hele sector: moeten we simpelweg herbouwen, of moeten we de normen herzien om toekomstige crises beter te kunnen anticiperen?" besluit zij.
Voor meer informatie:
Ferdaous El Bernossi
Smidcom
Tel: +212 661 459107
[email protected]
