De Nederlandse Arbeidsinspectie heeft een onderzoek gedaan naar werkwijzen waarmee verdiend kan worden aan arbeidsuitbuiting en ernstige benadeling van arbeidsmigranten. Het onderzoek in de sectoren horeca, groot- en detailhandel en uitzendbureaus toont aan dat er een breed scala is aan mogelijke werkwijzen om onrechtmatig en disproportioneel te verdienen aan arbeidsmigranten.
De werkwijzen zijn niet beperkt tot enkel arbeid en verloning, maar strekken zich uit van het begin (werving) tot en met het einde (ontslag) van een arbeidsrelatie. Er bestaan dus over het gehele (criminele) bedrijfsproces werkwijzen die het mogelijk maken om financieel voordeel te verkrijgen door de kwetsbaarheden van arbeidsmigranten te misbruiken. Deze werkwijzen kunnen cumulatief bijdragen aan financieel gewin door uitbuiting of ernstige benadeling van werkenden.
Vanuit de dossieranalyse blijkt dat malafide werkgevers doorgaans deze werkwijzen toepassen in vrijwel alle processtappen van arbeidsuitbuiting en ernstige benadeling. Werkwijzen worden in de praktijk in combinatie toegepast. Uiteraard komt elke werkwijze niet even vaak voor en verschillen werkwijzen in ernst (zowel werkwijzen onderling als dezelfde werkwijze in verschillende casussen). Desondanks schetst dit overzicht een schrijnend beeld: een arbeidsmigrant is kwetsbaar voor misbruik op vrijwel alle onderdelen van zijn of haar arbeidsrelatie. De gevonden werkwijzen ondermijnen (in combinatie) het vermogen van arbeidsmigranten om zelfstandig in hun basisbehoeften te voorzien, waardoor hun bestaanszekerheid in het gedrang komt.
Onrechtmatig financieel voordeel
Bij het zien van een verdienmodel in arbeidsuitbuiting of ernstige benadeling als de 'som der werkwijzen', is het belangrijk om te benadrukken dat kleine bedragen optellen tot een aanzienlijk bedrag. Financieel voordeel kan worden verworven via meerdere werkwijzen, over een langere tijd en ten koste van meerdere werkenden. Dus ook als een bedrag op zichzelf niet direct aangemerkt kan worden als een groot financieel nadeel voor een werkende, kan de optelsom van deze bedragen de werkgever toch een significant financieel voordeel opleveren. Dit geldt vooral bij werkgevers die veel mensen tewerkstellen, zoals bij sommige uitzendbureaus. Zo kan een besparing van een paar tientjes per maand in enkele jaren oplopen tot miljoenen euro's. Bovendien mag niet worden vergeten dat ook relatief kleine bedragen van groot belang kunnen zijn voor werkenden die minder dan het minimumloon verdienen. Aandacht voor kleine bedragen is essentieel om het totale financiële voordeel in kaart te brengen.
Land- en tuinbouw niet specifiek onderzocht
De inventarisatie van werkwijzen voor dit rapport is ontleend aan een dossieranalyse van situaties van arbeidsuitbuiting en ernstige benadeling in de sectoren horeca, groot- en detailhandel en uitzendbureaus. Dit betekent niet dat deze bevindingen niet breder toepasbaar zijn; veel werkwijzen zullen ook in andere sectoren voorkomen. Daarnaast is het mogelijk dat werkgevers een aantal van de beschreven werkwijzen toepassen zonder dat er (meteen) sprake is van een strafbaar feit. Ook in situaties waarbij in eerste instantie slechts een enkele werkwijze wordt aangetroffen (en de drempel voor ernstige benadeling niet gehaald wordt), kan dit een signaal zijn dat er ook andere misstanden binnen het bedrijfsproces spelen.
Bekijk hier het volledige onderzoeksrapport
