Belgische aardbeienteler start nieuwe teelt op hergebruikt substraat

Dit seizoen heeft SoilSteam een grootschalige demonstratie van het stomen van substraat uitgevoerd bij de Belgische aardbeienteler Elmi in Hoogstraten. De demonstratie was bedoeld om substraat voor vijf verschillende telers voor te bereiden en het proces op productieschaal te testen. Aan de operatie namen Hans Kristian Westrum van Soil Steam, Ruud Elst van Elmi en Peter Melis van Proefcentrum Hoogstraten deel.

Hans Kristian Westrum, SoilSteam, legt uit: "We hebben vorig jaar testen uitgevoerd om te zien hoe gestoomd substraat presteert op verschillende teelttypes en schalen. Dankzij het resultaat en het vertrouwen dat deze telers in de procedure hebben, kunnen we nu de praktische resultaten direct bij telers observeren en niet alleen in een onderzoeksomgeving."

© Arlette Sijmonsma | GroentenNieuws.nl

Het proces op locatie
Het stomen vond plaats met behulp van een mobiele installatie uitgerust met een schroeftransportsysteem, dat ervoor zorgt dat elk deeltje van het substraat door de stoomkamer gaat. Het substraat zelf bestaat uit een standaard tuinbouwmix: veen, kokos en perliet. Het team behandelde in totaal 2.500 kubieke meter, gericht op het verwijderen van onkruid, wortelpathogenen en achtergebleven biologisch materiaal van eerdere cycli.

Het energieverbruik voor het proces varieerde van 10 tot 90 kW per kubieke meter, afhankelijk van het vochtgehalte en de dichtheid van het substraat. Hans merkt op dat het systeem ontworpen is voor grotere volumes en geautomatiseerd kan worden, zodat telers het proces kunnen integreren in hun dagelijkse substraatbeheer.

"De mobiele opstelling stelt ons in staat om substraat ter plekke te behandelen zonder het naar elders te hoeven transporteren. Dit is vooral relevant voor telers die grote volumes verwerken gedurende een volledig groeiseizoen."

© Arlette Sijmonsma | GroentenNieuws.nl

Toepassingen in aardbeienteelt Elmi
Bij Elmi zal het gestoomde substraat worden toegepast in verschillende teelttypes, waaronder standaardbeplantingen en doordragers. De proeven zijn bedoeld om de operationele haalbaarheid en de respons van de planten te bepalen voor verschillende teeltschema's, van kortdurende voorjaarsgewassen tot uitgebreide herfst- of jaarrond productie.

Volgens Peter Melis van Proefcentrum Hoogstraten, die betrokken was bij eerdere substraatonderzoeken, biedt stomen een vergelijkbaar alternatief voor vers substraat. "In eerdere experimenten zagen we dat planten in gestoomd, hergebruikt substraat zich op dezelfde manier ontwikkelden als planten in nieuw substraat. Dit gold ook voor de groei, wortelontwikkeling en fruitopbrengst," legt Peter uit. "Eerdere methoden voor hergebruik van substraat leverden geen resultaten op die vergelijkbaar waren met die van vers materiaal, maar stoombehandeling heeft die normen geëvenaard en in sommige gevallen zelfs iets overtroffen."

De proef van 2026 bij Elmi breidt eerder werk uit door toepassing op volledige schaal te evalueren en de impact van stomen op verschillende substraatsamenstellingen te onderzoeken. Vorig jaar testte het onderzoekscentrum ook het mengen van gestoomd substraat met vers substraat in verhoudingen van 20%, 40%, 60% en 100%. Alle verhoudingen leverden een consistente groei op, hoewel Peter opmerkte dat lagere verhoudingen gestoomd substraat soms een marginaal hogere productie van fruit opleverden.

De tekst gaat verder na de afbeeldingen.

© Arlette Sijmonsma | GroentenNieuws.nlDoor het automatische schroefsysteem en gestoomd tot het schoon is.

© Arlette Sijmonsma | GroentenNieuws.nlHeet en stomend dus!

Observaties van eerdere proeven
Sinds 2025 wordt er onderzoek gedaan naar gestoomd substraat. In de eerste helft van dat jaar voerden Soil Steam en Proefcentrum Hoogstraten experimenten uit waarin hergebruikt, met stoom behandeld substraat werd vergeleken met nieuw substraat voor de productie van aardbeien. In het onderzoek werden de plantengroei, de wortelontwikkeling, de fruitopbrengst en de houdbaarheid gemeten. Melis leidde het onderzoek en bevestigde dat het stoomproces met succes ziekteverwekkers verwijderde zonder de structuur van het substraat aan te tasten.

Hans Kristian Westrum benadrukt dat het proces de fysieke samenstelling van het substraat niet verandert: "Stomen doodt pathogenen en onkruid, maar verandert niets aan de deeltjesgrootte of structuur. Planten reageren volgens dezelfde groeipatronen die verwacht worden van onbehandeld vers substraat."

Een van de bevindingen van eerdere proeven was dat hergebruikt substraat de ontwikkeling van planten kan vertragen, zelfs als ze vrij zijn van ziekten. Hans legt uit: "Zelfs als de planten gezond zijn, belemmert hergebruikt substraat vaak de groei door achterblijvende micro-organismen of biologische verbindingen. Stomen neutraliseert deze factoren, waardoor planten zich consistent kunnen ontwikkelen."

Het proces is ook getest in verschillende teeltomgevingen, waaronder plastic tunnels, kassen en planten in de volle grond. Gestoomd substraat is toegepast in zowel korte voorjaarscycli als langere najaars- of doorlopende cycli, waardoor telers een breed perspectief hebben op de operationele implicaties.

© Arlette Sijmonsma | GroentenNieuws.nl

Operationele overwegingen
Elmi's proef onderzoekt niet alleen de respons van de planten, maar evalueert ook het energieverbruik, de schaalbaarheid en de integratie met routinewerkzaamheden. Hans Kristian Westrum merkt op dat telers met een grote jaarlijkse behoefte aan substraat van meer dan 1000 kubieke meter ter plekke zouden kunnen stomen om minder afhankelijk te zijn van gekocht vers substraat. Het geautomatiseerde schroefsysteem in de mobiele installatie van Soil Steam zorgt voor een uniforme behandeling en kan worden geïntegreerd met transportbanden voor laden en lossen.

"Ik weet dat er veel telers zullen zijn die iets over de kosten willen weten", zegt Hans. "Het energieverbruik van 10-40 KW is natuurlijk afhankelijk van de kosten van de energiebron, maar het zal waarschijnlijk minder dan EUR 5/m³ zijn. Daar komen nog de kosten van de machines bij, die afhangen van het aantal m³ dat je per jaar behandelt."

Hij somt op: "Als je slechts 1000 m³ per jaar behandelt, zullen de kosten rond de EUR 60 liggen, terwijl als je maar liefst 5000 m³ per jaar behandelt, de kosten minder dan EUR 20 per m³ zullen zijn. Als je 10.000 m³ per jaar stoomt, zijn de kosten minder dan EUR 10 per m³. Het bedrijf probeert ook uit te zoeken of de SoilSteam machines onder een duurzame subsidie van de EU vallen, die een prijsverlaging tot 40-50% mogelijk maakt.

Daarnaast onderzoekt het team toepassingen voor vertical farming en hybride systemen, waarbij stomen wordt gecombineerd met andere kweektechnieken zoals plantensauna's. Hans: "We kijken naar de interactie tussen het gestoomde substraat en verschillende kweekmethoden. Het doel is om te zien of de behandeling praktisch is voor meerdere systemen en teeltwijzen."

© Arlette Sijmonsma | GroentenNieuws.nl