"De huidige geopolitieke situatie beïnvloedt de Spaanse AGF-sector diepgaand, niet als een tijdelijk fenomeen, maar als een structurele verandering die het komende decennium zal bepalen. De combinatie van de oorlog in Oost-Europa, rivaliteit tussen grootmachten, stijgende energieprijzen en het streven van de Europese Unie naar strategische autonomie verandert de manier waarop voedsel in Spanje wordt geproduceerd, verwerkt en verhandeld," legt Fernando Paniagua Salvador uit, voorzitter van de Consejo Andaluz de Colegios Oficiales de Ingenieros Técnicos Agrícolas, de overkoepelende Andalusische raad van officiële beroepsorganisaties voor landbouwkundig ingenieurs.
Energieprijzen en productiekosten
Een van de meest directe effecten is de stijging van de energiekosten na de oorlog tussen Rusland en Oekraïne. "De moderne tuinbouw is sterk afhankelijk van diesel, elektriciteit en transport. Dit beïnvloedt vrijwel alle fasen van de productie: van het gebruik van machines tot irrigatie, koeling, transport van producten en klimaatregeling in kassen. Het resultaat is een structurele stijging van de productiekosten, die de marges verkleint en vooral kleine en middelgrote bedrijven onder druk zet, waardoor het concentratieproces in de sector versnelt. Zonder schaal, technologie of samenwerking in coöperaties wordt het steeds moeilijker te overleven."
© COITAND
Fernando Paniagua Salvador
Fosfaat en precisieteelt
"Het energieprobleem hangt samen met de beschikbaarheid van kunstmest, waarvan de productie afhankelijk is van aardgas. Voor de oorlog importeerde Europa een groot deel van de kunstmest uit Oost-Europa. De prijsschok van 2022 en 2023 was niet tijdelijk: deze heeft een blijvende invloed op de kostprijsstructuur van de tuiteelt toegepast om de input te optimaliseren. Dit stimuleert de overgang naar technologisch efficiëntere modellen, maar vereist ook investering en kennis, waardoor telers met grotere financiële slagkracht bevoordeeld zijn."
Water als bepalende factor
"Op middellange termijn is water de meest beslissende factor. Geopolitiek en klimaatverandering convergeren op een kritiek punt voor Spanje: het Middellandse Zeegebied zal een van de regio's zijn die het meest wordt getroffen door langdurige droogte. Dit verhoogt niet alleen de kosten van irrigatie, maar dwingt tot aanpassing van gewassen, technieken en geografische spreiding van de productie. De Spaanse tuinbouw zal zwaar moeten investeren in waterefficiëntie, hergebruik, ontzilting en digitalisering van irrigatie. In de praktijk zal dit het kassenlandschap van het land veranderen en het aandeel van waterintensieve gewassen verminderen, terwijl droogtebestendige rassen en soorten in belang zullen toenemen."
Strategische kans voor Spanje
"Tegelijkertijd biedt de geopolitiek een historische kans. Europa heeft voedselzekerheid opnieuw erkend als strategische prioriteit. Decennialang werd aangenomen dat voedsel veilig uit elk deel van de wereld kon worden geïmporteerd, maar logistieke verstoringen, oorlog en mondiale rivaliteit hebben aangetoond dat bevoorradingsketens kwetsbaar zijn. In dit nieuwe kader heeft Zuid-Europa strategische waarde vanwege meer zonuren, langere teeltperiodes en exportcapaciteit. Spanje kan een van de belangrijkste leveranciers worden van groenten en fruit, olijfolie, wijn en verwerkte producten voor de Europese markt, vooral omdat Noord-Europa klimaat- en waterbeperkingen kent."
© COITAND
Menselijke factor en arbeidsmigratie
"De menselijke dimensie is ook cruciaal. De Spaanse tuinbouw is in hoge mate afhankelijk van migrerende arbeidskrachten, en geopolitieke dynamiek beïnvloedt migratiestromen naar Europa. Dit creëert een paradox: terwijl de politieke druk op migratie toeneemt, heeft de tuinbouw die arbeidskrachten nodig om productie te handhaven. Zonder buitenlandse werknemers zouden veel oogsten niet kunnen worden afgerond. De komende jaren zal het onvermijdelijk zijn om naar gereguleerde en stabiele modellen van arbeidsmigratie te gaan die verbonden zijn aan de tuinbouwsector."
Impact op de AGF-sector
"Het grootste effect kan de AGF-sector treffen," vervolgt Paniagua. "In Europa is er een trend om bevoorradingsketens korter te maken en minder afhankelijk te zijn van andere landen. Daardoor wordt er steeds meer voedsel binnen Europa verwerkt en geproduceerd. Dat is voordelig voor Spanje, dat veel primaire producten levert, een sterke voedingsmiddelenindustrie heeft en goed verbonden is qua logistiek. De groei van de agro-industrie zal waarschijnlijk sterker zijn dan die van de landbouw zelf, omdat de extra waarde vooral ontstaat bij verwerking, verpakking, traceerbaarheid en logistiek."
Duurzaamheid en regelgeving
"Tenslotte zet Europese regelgeving aan tot duurzamere tuinbouw. Klimaatbeleid vereist professioneel advies om gewasbeschermingsmiddelen, kunstmest en emissies te verminderen, wat op korte termijn hogere kosten betekent, maar op lange termijn beter gewaardeerde en gezondere producten oplevert. De Europese vraag richt zich op traceerbaar, duurzaam en veilig voedsel. Het fitosanitair advies van een geregistreerd landbouwkundig ingenieur zal telers helpen zich aan te passen, de productie te garanderen en de rentabiliteit van de bedrijven te beïnvloeden."
Voor meer informatie:
Fernando Paniagua Salvador, voorzitter
Consejo Andaluz de Colegios Oficiales
de Ingenieros Técnicos Agrícolas
[email protected]
https://www.agricolasdeandalucia.org/
