Op 16 december 2025 heeft de Europese Commissie een omnibuspakket voor Food & Feed Safety gepresenteerd. De wetsvoorstellen in dit pakket met betrekking tot gewasbescherming hebben als doel om verduurzaming in de land- en tuinbouw te versnellen. Deze week heeft de Tweede Kamer een rondetafelgesprek over het pakket. Naar aanleiding van misverstanden die zijn ontstaan rond een aantal van de voorstellen in het pakket heeft de Europese Commissie een lijst met Vragen en Antwoorden gepubliceerd, meldt LTO.
In de Europese Unie kan het tot wel tien jaar duren voordat een nieuw middel wordt toegelaten, terwijl dit in andere landen vaak binnen twee jaar mogelijk is. Dit betekent dat telers in de EU langer afhankelijk blijven van bestaande middelen dan soms noodzakelijk is, terwijl er al duurzamere alternatieven bestaan. Dit belemmert zowel de verduurzaming van gewasbescherming als het concurrentievermogen van Europese telers. Een modernisering van de toelatingsprocedure is daarom hard nodig, zoals ook eerder naar voren kwam in het rapport 'Transitie zonder gereedschap'. Het standpunt van LTO Nederland over het Food & Feed omnibuspakket kunt u hier lezen.
Snellere beschikbaarheid van groene middelen centraal
Een belangrijk doel van het pakket is het versnellen van de toelating van biocontrolmiddelen: gewasbeschermingsmiddelen van natuurlijke oorsprong die vaak duurzamer zijn. Door een Europese definitie, verplichte prioritering van aanvragen, snellere beoordelingsprocedures en versterkte samenwerking tussen lidstaten moeten deze middelen sneller beschikbaar komen voor telers. Dit zijn belangrijke stappen voor de verduurzaming van gewasbescherming.
Handhaving strenge Europese toelatingsnormen
De Europese Commissie benadrukt in de lijst met vragen en antwoorden dat het pakket de strenge toelatingscriteria en het hoge beschermingsniveau voor mens en milieu handhaaft. Tegelijk beoogt het voorstel een wendbaarder en effectiever beoordelingssysteem voor werkzame stoffen, zodat nieuwe wetenschappelijke inzichten sneller worden meegenomen en beter kan worden ingespeeld op opkomende risico's. In de huidige situatie worden alle stoffen op vaste momenten opnieuw beoordeeld, wat mede door beperkte capaciteit leidt tot aanzienlijke vertragingen in herbeoordelingen en noodgedwongen verlengingen van toelatingen. Ook het CTGB ziet meerwaarde in een gerichter systeem van herbeoordelingen, met de aanvullende randvoorwaarde dat dit gepaard gaat met een Europees systeem voor tijdige signalering van nieuwe risico's en een verplicht werkprogramma van de Europese Commissie, een voorstel dat LTO ondersteunt.
Ruimere respijtperiode onder strenge voorwaarden
Het voorstel van de Europese Commissie bevat ook een verruiming van de maximale respijtperiode voor gewasbeschermingsmiddelen, van 18 naar 36 maanden. Deze periode geeft landen de mogelijkheid om het gebruik van bestaande voorraden van middelen waarvan de toelating niet is verlengd tijdelijk nog toe te laten. Een langere respijtperiode mag alleen worden toegepast als er geen directe risico's zijn voor mens, dier en milieu en wanneer er geen redelijke alternatieven beschikbaar zijn voor telers. De langere respijtperiode moet voorkomen dat lidstaten vaker gebruik moeten maken van noodtoelatingen zoals nu vaak het geval is. Het blijft daarbij aan lidstaten zelf om te besluiten of en hoelang een respijtperiode wordt toegekend. In Nederland ligt deze afweging bij het CTGB, dat hierbij ook de risico's voor mens, dier en milieu meeweegt.
Uitzondering alleen bij acute noodsituaties en niet voor schadelijke stoffen
De mogelijkheid om werkzame stoffen tijdelijk toe te laten blijft strikt beperkt tot situaties waarin sprake is van een ernstig gevaar voor de plantgezondheid en -productie waarbij geen redelijke alternatieven beschikbaar zijn. Deze uitzondering geldt niet voor stoffen met de meest ernstige risico's en toelating is altijd tijdelijk (maximaal vijf jaar), met verplichte risicobeperkende maatregelen en vastgestelde residulimieten. Deze mogelijkheid bestaat nu al, en de voorgestelde wijzigingen zijn vooral bedoeld om deze te verduidelijken en administratieve lasten te verminderen, zonder afbreuk te doen aan het beschermingsniveau voor mens, dier en milieu.
Verduurzaming teeltsystemen betekent meer dan snellere toelating groene middelen
LTO Nederland benadrukt in aanloop naar het rondetafelgesprek dat groene middelen één van de bouwstenen zijn voor een duurzame land- en tuinbouw. De land- en tuinbouw kent vele uitvoeringsvormen of transitiepaden, van hoog-intensief, biologisch, natuur inclusief, multifunctionele landbouw, zoals beschreven in de toekomstvisie van LTO Nederland. LTO pleit daarbij om naast het omnibuspakket aanvullende stappen te nemen:
- Ondersteuning van onderzoek en implementatie van de verschillende vormen van geïntegreerde gewasbescherming met als onderdeel groene middelen. Dit onderzoek staat nu nog in de kinderschoenen en biedt onvoldoende handvatten voor boeren en tuinders voor het zetten van stappen;
- Een belangrijke voorwaarde om deze stappen te kunnen zetten is dat de ketenpartijen (van handelaar tot en met de retail) de inzet van boeren en tuinders waardeert en dus ook structureel financieel beloont. Ketenpartijen hebben dus een sleutelrol in de verduurzaming en het ondersteunen van de verschillende transitiepaden. Een transitie in de gehele keten vraagt meer dan alleen de inzet van boeren en tuinders, iedereen moet in beweging komen.
Bron: LTO
