Tholen - Marc Groenewegen van South West Growers noemt zichzelf een echte kostprijs- en productiegedreven teler. Hij wordt blij van tomatenteelt. Inmiddels teelt hij op meerdere locaties in Lepelstraat en Sirjansland na een fusie met een collega-teler, ruim twee jaar geleden. Daarnaast werkt Marc als adviseur. Hij bezoekt Marc met enige regelmaat buitenlandse bedrijven in Australië en Nieuw-Zeeland. Daar, aan de andere kant van de wereld, deed hij nieuwe inzichten over CO₂ op.
Wie de straat inrijdt bij de kassen in Sirjansland, ziet eerst twee grote opslagtanks. De ballonnen zijn gevuld met CO₂. Die CO₂ is afgevangen uit een biomassacentrale.
Marc nam samen met zijn broer Arnold en collega's van DT van Noord Tomaten en auberginekwekerij Van Duijn het initiatief voor deze biomassacentrale. In 2017 richtten zij Duurzame Energie Sirjansland (DES) op. De officiële opening volgde in juni 2019.
© Thijmen Tiersma | GroentenNieuws.nl
Beeld van tijdens de opening van DES in juni 2019
Het project begon vanuit een warmtebehoefte. De telers wilden verduurzamen en grotendeels van het gas af. Biomassawarmte bood die mogelijkheid. Later ontstond het besef dat ook eigen CO₂-productie interessant kon zijn.
"Toen wij begonnen, kenden we de optie van CO₂-afvang nog niet", zegt Marc. Uiteindelijk kozen ze voor een techniek van Frames, nu voortgezet door Green Gas & Liquids. "Frames ving destijds al CO₂ af voor bijvoorbeeld frisdrankfabrikanten."
Met meer CO₂ grote sprong in productie
Met Green Gas & Liquids kwam Marc recent weer in contact. Niet vanwege DES, maar tijdens zijn bezoek aan Australië en Nieuw-Zeeland. Een van de telers die Marc bezocht, zocht naar manieren om van het gas af te gaan. Geothermie bleek een goede optie. "Bovendien hebben ze daar een heel groeizaam klimaat, met zelfs in de winter veel natuurlijk licht", vertelt Marc.
CO₂ bleek wel een uitdaging. "De producties vielen me daar best wel tegen, gezien de groeizame omstandigheden." Om de producties op te schroeven, importeren telers in Nieuw-Zeeland vloeibare CO₂, uit Azië. "Dat is erg duur", weet Marc. Daarom besloten de telers de optie te onderzoeken om zelf CO₂ te produceren.
Inmiddels werken ze bij het Nieuw-Zeelandse project met biovergisting en CO₂-afvang. De telers vergeleken hiervoor verschillende leveranciers. Inmiddels doseren ze een mix van CO₂ uit biovergisting en CO₂ uit buitenlucht. Zo houden ze het CO₂-niveau minimaal op buitenwaarde. Voorheen zakte het daar regelmatig onder. Dat kostte productie. "Het optrekken van CO₂ tot buitenwaarde geeft de grootste productiesprong", weet Marc.
© Thijmen Tiersma | GroentenNieuws.nl
Binnenkijken bij DES tijdens Kom in de Kas 2023
Verschillende CO₂-bronnen
In Nederland gebruikt South West Growers ook meerdere CO₂-bronnen. In Sirjansland is DES de belangrijkste. Daarnaast gebruiken de telers CO₂ van WKK's en in uitzonderlijke gevallen soms nog CO₂ uit een tank met vloeibare CO₂, een erfenis uit het verleden voordat project DES er was. Deze vloeibare CO₂ doseert Marc soms bij op korte momenten waarop het niet logisch is om CO₂ van DES te gebruiken.
In Lepelstraat komt de CO₂ uit WKK's en wordt ook CO₂ aangevoerd per as met tankwagens over de weg waarna de eigen tank gevuld wordt. "Toen ik voor het eerst op deze locatie kwam, schrok ik wel even van de kosten van die per vrachtwagen aangeleverde vloeibare CO₂", erkent Marc.
Om DES optimaal te benutten, ontwikkelden de telers samen een slim systeem. Iedere teler kan CO₂ afnemen naar behoefte. Wat niet direct nodig is, slaan ze op. Eerst waren er twee ballonnen, nu drie. De derde ballon valt minder op. Die ligt horizontaal in een groenkraag.
© Thijmen Tiersma | GroentenNieuws.nl
Twee van de drie ballonnen voor opslag van CO₂. Een derde is erbij gekomen en weggewerkt in een groenkraag.
Voordelen in de teelt
"De waarde van DES-CO₂ is enorm. Achteraf is het een gouden greep geweest", zegt Marc, al is hij de eerste die erkent dat het ook het een forse investering is geweest. De verwachting is dat de investering zich op de lange termijn uit gaat betalen, al vergt dat wel geduld.
"Het aantal rendabele draaiuren van WKK's daalt", weet Marc. Bovendien dreigt industriële CO₂ onder de Noordzee te verdwijnen. Vloeibare CO₂ wordt schaarser en gaat heel duur worden, verwacht de tomatenteler. "Daardoor wordt DES voor ons steeds belangrijker."
In de kas ziet Marc duidelijke voordelen van de inzet van eigen CO₂. Tijdens het gesprek kijkt hij in de data van de 'snuffelpaal' die er in de kas staat. Die 'snuffelpaal' houdt de luchtkwaliteit in de kas in de gaten, en meet de gehaltes schadelijke rookgassen. De waarden voor NOx en ethyleen zijn steevast lager bij DES-CO₂ dan bij WKK-CO₂. Ook nu WKK's schoner zijn geworden. "DES-CO₂ is heel schoon."
Door die schone CO₂ durft hij hogere gehaltes te doseren. Vroeger liep het gehalte NOx soms te hoog op bij WKK-gebruik. Vooral bij jonge planten willen tomatentelers dat vermijden. "Met DES kunnen we makkelijker meer CO₂ doseren."
Een ander voordeel is flexibiliteit. Dankzij buffering kan de tomatenteler op het beste moment doseren, doordat dit bij DES modulerend is. "Bij de WKK is het alles of niets. Met DES kan er bij meer licht of temperatuur naar behoefte van de plant exact de juiste hoeveelheid gedoseerd worden", zegt Marc. Zelf doseert hij vooral op licht, maar hij kijkt ook naar het vochtdeficiet. Samen met de klimaatcomputerleverancier optimaliseerde South West Growers het systeem. "Zelfs bij hoge temperaturen doseren wij nu nog CO₂, mits VPD en RV goed zijn."
© South West Growers
De warmtewisselaar bij South West Growers
Uniek product
In Sirjansland is altijd voldoende CO₂ beschikbaar. Toch gaat Marc er zuinig mee om. Veel doseren is ook geen doel op zich, benadrukt hij. Op donderdag 19 februari is het typisch zo'n dag waarop veel CO₂ doseren weinig zin heeft. Het is grijs en de zoninstraling is zeer beperkt. Weinig groeizaam weer, niet gunstig voor de onbelichte tomatenteelt. Op zulke dagen doseert Marc weinig CO₂, en komt de buffer goed van pas.
Verder draait de biomassacentrale minder hard in de zomer, als de warmtevraag minder is. Ook als veel afnemers in de teeltwisseling zitten of op momenten met hoge elektriciteitsprijzen, en telers met hun WKK ook helpen het elektriciteitsnet te stabiliseren, draait de biomassacentrale minder hard.
Alle telers die bij DES zijn aangesloten, hebben ook nog een WKK. Ook bij de belichte winterteelt van Marc's collega Van Noord Growers komt dat goed van pas. "Hij heeft dan elektra nodig en draait met zijn WKK. De warmte buffert hij en kunnen wij dan ook gebruiken. Energie is best wel dynamisch tegenwoordig", zegt Marc met gevoel voor understatement.
© South West Growers Zelf is hij echter vooral 'gek van tomaten'. Tussen collega's ziet hij soms grote productieverschillen ontstaan. Die verschillen verklaart Marc deels door de CO₂-strategie die is gekozen. Ook tussen zijn eigen locaties, met andere CO₂-bronnen, ziet hij soms verschillen. "Mijn vader verklaarde dat onder meer door de wind die altijd meer aanwezig is in Sirjansland dan in Lepelstraat. In Sirjansland staat het gewas er altijd een stuk harder, strakker en generatiever bij dan in Lepelstraat. Zelf ben ik van mening dat CO₂ hierin een grote rol speelt."
Foto rechts: Warmtewisselaar bij South West Growers
Zijn ervaringen in Nieuw-Zeeland en Australië bevestigen dat. "CO₂ heeft een grote impact op een teelt." Uit sensordata van het Trutina-systeem van Gremon Systems dat Marc sinds enige tijd gebruikt om zijn irrigatie te optimaliseren bleek vorig jaar een sterkere en snellere toename van biomassa en droge stof ten opzichte van collega's Ook dat sterkt hem in de overtuiging dat hij op de goede koers zit. "De CO₂ van DES is schoon, altijd beschikbaar en flexibel inzetbaar. Dat maakt de CO₂ van DES een uniek product." En ook niet onbelangrijk: "De CO₂ van DES is ook een stuk goed koper dan de vloeibare die per as wordt aangeleverd."
Voor meer informatie:
Marc Groenewegen
South West Growers
[email protected]
www.southwestgrowers.nl
Green Gas & Liquids
[email protected]
www.greengasliquids.com
