In Nederland is het vanzelfsprekend: aardbeien worden vegetatief vermeerderd, via stekken. Het systeem is vertrouwd, bewezen en diep verankerd in de praktijk van kwekers. Maar in veel andere landen is het al heel normaal om aardbeien op te kweken vanuit zaad. Buiten onze grenzen kijkt men soms met verbazing naar de Nederlandse gehechtheid aan de traditionele stek. En die verbazing is niet onterecht, aldus Wilbert van Oers van Horti-Consult International.
© Horti-Consult International B.V.
Zaadvermeerdering: wat maakt het anders?
Steeds meer Nederlandse veredelingsbedrijven, zoals ABZ Seeds en Limgroup, leggen zich toe op de ontwikkeling van F1-hybride aardbeienrassen die via zaad worden vermeerderd. Een uniek concept wereldwijd. En de voordelen zijn aanzienlijk, aldus Wilbert. Hij somt hieronder de voordelen op.
Om te beginnen: de plantkwaliteit. "Planten opgekweekt vanuit zaad staan gezonder in hun kracht. Ze zijn schoner — niet belast met ziekten of plagen die via vegetatief materiaal kunnen worden meegedragen. Dat vertaalt zich direct in een betere weerbaarheid en minder behoefte aan chemische gewasbescherming. Voor telers die werken aan een duurzamer bedrijfsmodel is dit geen detail, maar een structureel voordeel."
Een ander praktisch voordeel dat vaak wordt onderschat, is de flexibiliteit die zaaien geeft. "Bij vegetatieve vermeerdering via stek is de teler gebonden aan de zomer — dat is het enige moment waarop uitlopers worden gevormd en stekken kunnen worden genomen. Zaad kent die seizoensgebondenheid niet. Een teler die werkt met zaad kan het hele jaar door zaaien en produceren, onafhankelijk van het jaargetijde. Dat geeft een aanzienlijk grotere vrijheid in planning, spreiding van arbeid en afstemming op de marktvraag."
Daar komt bij dat zaadvermeerdering gedurende de hele keten aanzienlijk minder land vraagt — tot wel 65 à 80 keer minder dan vegetatieve systemen. "Dat is geen marginale verbetering. Dit heeft directe gevolgen voor het gebruik van water, gewasbeschermingsmiddelen en de totale efficiëntie van het teeltsysteem. Minder landgebruik betekent ook een lagere druk op schaarse agrarische grond, een thema dat ook in de tuinbouw steeds actueler wordt."
Logistiek en duurzaamheid
© Horti-Consult International B.V.Gekoelde bewaring van vegetatief vermeerderd plantmateriaal vergt een veelvoud aan energie ten opzichte van zaad, weet de teeltadviseur. "Daarnaast heeft het transport van zaad een veel lagere CO₂-belasting dan het transport van planten. De logistieke keten wordt eenvoudiger, minder arbeidsintensief en beter schaalbaar."
En de kosten dan?
Uiteraard blijft kostprijs een relevante factor. Zaadvermeerdering kent een langere aanlooptijd, en dat moet worden ingecalculeerd. "Maar wanneer de opkweekkosten bij de plantenkweker goed beheerst worden, is zaadvermeerdering economisch concurrerend — en in een aantal gevallen zelfs voordeliger. Een goede analyse loont de moeite om serieus te bekijken of overstap naar deze andere manier van telen de moeite waard is."
Geen vervanging, maar een serieuze keuze
Dit is geen pleidooi om vegetatieve vermeerdering overboord te gooien, benadrukt Wilbert. "Beide methoden hebben hun plek en hun waarde. Maar zaadvermeerdering verdient een serieuzere positie in de strategische afwegingen van de moderne aardbeiteler. Niet als noodoplossing of experiment, maar als volwassen alternatief dat aansluit bij de eisen van een duurzamere en efficiëntere sector."
De echte vraag is dan ook niet zaad of stek, besluit de teeltadviseur deze bijdrage. "De echte vraag is of we bereid zijn om een vertrouwde gewoonte kritisch te bekijken — en op basis van feiten te bepalen welke methode de meeste waarde levert. In de glastuinbouw zijn we dat gewend bij klimaat, gewasbalans en teeltstrategie. Het wordt tijd om diezelfde blik te richten op de basis van de teelt: de plant waarmee het allemaal begint."
Voor meer informatie:
Horti-Consult International 
[email protected]
https://www.horti-consult.nl/nl
