"Als de bijen van de aarde verdwijnen, hebben mensen nog maar vier jaar te leven." Sommigen schrijven Albert Einstein deze uitspraak toe. Of hij het echt gezegd heeft of niet, daar wordt al jaren over gediscussieerd. Maar de boodschap is duidelijk: de honingbij (Apis mellifera) is cruciaal voor onze voedselproductie. Raúl Molina, manager van het Spaanse Colmenas Indapol, vat het zo samen: "70% van het voedsel dat wereldwijd wordt geteeld, is afhankelijk van bestuiving via bijen. 40% direct, de rest indirect."
© INDAPOL
De komende weken hebben twee belangrijke teelten in het zuidoosten van Spanje – meloen en watermeloen – bijen nodig voor de bestuiving. Telers hebben de kasten dan ook al gereserveerd om ze binnen een paar dagen in de kassen in te zetten. Alleen: de stevige regen van de afgelopen weken heeft ook de bijen hard geraakt.
"Wij imkers werken met de natuur, en dit jaar begon in Andalusië meteen met gedoe", zegt Molina, die ook voorzitter is van de Spaanse imkersvereniging. "Wij hebben onze broed- en opkweekgebieden in de bergen van Málaga en Granada. Daar zijn we 50% van de nesten kwijtgeraakt die we hadden gepland voor de voorjaarsteelt van watermeloen en meloen." Na meer dan twintig jaar in het vak heeft hij zo'n verlies niet eerder meegemaakt. "We denken dat bijen door al die regendagen toch naar buiten zijn gegaan om voedsel te zoeken, maar door wind en regen niet meer terugkwamen. Of ze zijn gestorven door gewasbescherming op nabijgelegen percelen, na de regen."
"Het is zuur", zegt hij. "Alles stond klaar om de kasten eind februari in de vroegste watermeloenkassen te zetten, die in de regio Níjar. Nu zoeken we een oplossing, zodat getroffen klanten niet zonder service komen te zitten."
© INDAPOL
Bij meloen en watermeloen draait alles om bestuiving
Bij watermeloen en meloen bepaalt bestuiving direct hoeveel vrucht er zet, maar ook de vorm en kwaliteit. Het stuifmeel moet van mannelijke naar vrouwelijke bloemen worden gebracht, en dat gebeurt vrijwel volledig via insecten zoals Apis mellifera.
De bij doet dat met een slim trucje uit de natuur. Door het slaan van de vleugels ontstaat statische elektriciteit, waardoor stuifmeel aan de haartjes op de poten blijft kleven. Zo kan de bij het meenemen en afzetten op vrouwelijke bloemen. "Als dit misgaat, krijg je misvormde vruchten, holle vruchten of vruchten met te weinig gewicht", stelt Molina. "En omdat de bloei van meloen en watermeloen maar kort duurt – zo'n 10 tot 12 dagen – kiezen telers liever voor bijenkasten dan voor andere bestuivers, zoals de aardhommel (Bombus terrestris)."
Bij hommels voor commercieel gebruik gaat het vaak om kolonies met ongeveer 350 tot 450 insecten (larven die nog niet vliegen en volwassen exemplaren). De bijenkasten die Indapol verhuurt of verkoopt, bevatten daarentegen 25.000 tot 35.000 bijen en kunnen tot maximaal vier jaar worden gebruikt. "Dat verschil is doorslaggevend bij zo'n korte bloei. Het aantal beschikbare insecten bepaalt of de vruchtzetting lukt, zeker omdat naar schatting maar 30% van de bijen tegelijk uitvliegt."
© INDAPOL
"Wij zetten geen kasten onder plastic dat jonger is dan acht maanden"
In tegenstelling tot Bombus terrestris, die in gesloten ruimtes onder gecontroleerde omstandigheden wordt gekweekt, zijn bijen 'buitenbeesten'. Ze moeten in de natuur worden gehouden en krijgen van alles voor hun kiezen: weer en wind, parasieten zoals Varroa destructor en roofinsecten zoals Vespa crabro en Vespa orientalis. Gewasbeschermingsmiddelen blijven een grote bedreiging. Maar Molina ziet een nieuwe zorg opduiken, dit keer ín de kas: toevoegingen in landbouwplastic.
Bijen kijken namelijk anders dan mensen. "Hun zicht is sterk gebaseerd op uv-licht. We zien dat veel moderne folies en antitripsnetten minder UV doorlaten. Dat kan komen door UV-stabilisatoren, UV-absorbers of oliën die tijdens het oprollen op het plastic komen. Als er minder uv-licht binnenkomt, verandert het vlieg- en oriëntatiegedrag van bijen. En dan daalt hun effect als bestuiver."
© INDAPOL
"Daarom zetten wij bij Indapol onze kasten niet onder plastic dat jonger is dan acht maanden," zegt hij. "Zo voorkomen we een 'shock' en verliezen we minder bijen."
Bestuiving is een van de kwetsbaarste schakels in de keten. "Op één hectare intensieve watermeloenteelt in Almería heb je al snel zo'n 10.000 meter teeltlijn. Met 6 tot 7 kilo fruit per strekkende meter gaat het om miljoenen euro's die afhankelijk zijn van bijen. En dat geldt net zo goed voor de meeste andere tuinbouwgewassen."
"Je kunt de beste teler ter wereld zijn, maar als de bestuiving faalt, faalt het hele proces", besluit Molina.
Voor meer informatie:
Indapol
Tel: +34 617 773 800
[email protected]
https://colmenasindapol.com
