Klimaatverandering brengt vele negatieve gevolgen met zich mee. Een belangrijke negatieve impact voor de kleinfruitteelt is een toename van het aantal langdurige droogtes. Aangezien vele kleinfruitteelten, waaronder framboos, een ondiep wortelstelsel hebben, zijn zij extra afhankelijk van het bodemvochtgehalte. Voorgaand onderzoek heeft aangetoond dat Aziatisch reuzengras als buffer kan dienen voor het bodemvochtgehalte. Echter, deze capaciteit was nog nooit getest in de frambozenteelt.
Framboos en klimaatverandering
Kleinfruitteelten, in het bijzonder de teelt van frambozen, zijn erg kwetsbaar voor extreme klimaatomstandigheden. Deze omstandigheden komen in vele vormen voor (warmte, droogte, zoninstraling, wind, meer intense regenval, etc.). Om de teelt van framboos in de toekomst nog te kunnen garanderen, is het belangrijk om de frambozenteelt klimaatrobuster te maken. Aangezien framboos een ondiep wortelsysteem en een hoge waternood heeft, is het zeer gevoelig voor langdurige periodes van droogte.
Voorgaand onderzoek heeft aangetoond dat steriel Aziatisch reuzengras, ofwel Miscanthus x giganteus (verder miscanthus genoemd), een eventuele oplossing kan bieden voor deze droogteperiodes. Zo kan miscanthus gebruikt worden om het lokale bodemvochtgehalte te verhogen en kan miscanthus als tussenteelt worden gebruikt om het stikstofgehalte binnen een veld te verhogen. Verder kan het miscanthus-gras ook als toevluchtsoord voor vele insecten en dieren dienen. Zo heeft voorgaand wetenschappelijk onderzoek aangetoond dat het een perfect toevluchtsoord is voor hommels en hermelijnen, waardoor dit gras dus ook de lokale biodiversiteit kan bevorderen. Het was echter nog onbekend hoe miscanthus het beste kon worden gecombineerd met framboos en welke effecten dit reuzengras zou hebben op de teelt van framboos, of zelfs hoe het miscanthus het beste geoogst kon worden.
Daarom heeft Proefcentrum Pamel de voorbije drie jaar in het CCBT-project: "Frambozen en miscanthus bundelen de krachten" getest of miscanthus gebruikt kan worden om framboos klimaatrobuster te maken, of er negatieve gevolgen aan hangen en hoe miscanthus het beste kan worden geoogst.
Teelthandelingen
Om deze vragen te beantwoorden werd op Proefcentrum Pamel in 2023 een proefveld aangelegd waar verschillende longcanes van het frambozenras Wengi werden geplant met een dichtheid van 30 longcanes per lopende meter. Deze zijn in vier rijen van elk 6 meter aangeplant. Na drie meter werden de frambozen aan de buitenste rijen vervangen door rhizomen van het Aziatisch reuzengras Miscanthus x giganteus. Deze werden aangeplant met een dichtheid van 50 rhizomen/m². Verder is de helft van alle proefveldjes bedekt geweest met miscanthus als mulch, terwijl de andere helft is bedekt met anti-worteldoek. Dit resulteerde in vier proefobjecten, verdeeld over acht proefveldjes (Figuur 1):
1. Framboos in de naburige rij (geen tussenteelt) + anti-worteldoek
2. Framboos in de naburige rij (geen tussenteelt) + miscanthus als mulch
3. Miscanthus in de naburige rij (miscanthus als tussenteelt) + anti-worteldoek
4. Miscanthus in de naburige rij (miscanthus als tussenteelt) + miscanthus als mulch
© CCBT
Figuur 1: Schematisch overzicht van de proefvelden
Vervolgens hebben de onderzoekers in zowel 2023 als 2025 de groeisnelheid en finale hoogte van de longcanes, de opbrengst van frambozen, het aantal onkruiden en het bodemvochtgehalte gemeten. Verder werden in 2024 verschillende oogstmethoden voor miscanthus met elkaar vergeleken.
Oogstparameters, onkruiden en bodemvochtgehalte
Over het algemeen hebben de onderzoekers gevonden dat het gebruik van miscanthus als tussenteelt resulteert in hogere en sneller groeiende longcanes (Figuur 2). Echter, wanneer miscanthus als mulch werd gebruikt, was wel duidelijk dat de longcanes kleiner waren en uiteindelijk iets slomer groeiden dan bij het gebruik van een anti-worteldoek. Verder was er geen eenduidig effect van miscanthus op de opbrengst van klasse I-vruchten of de plantenuitval. Wel was het duidelijk dat het totaal aantal onkruiden en de diversiteit aan onkruiden lager was bij velden waar miscanthus als tussenteelt werd gebruikt. Het gebruik van miscanthus als mulch resulteerde hier wel in een toename in het totaal aantal onkruiden en de diversiteit aan onkruiden was ook hoger in deze velden. Als laatste is ook gekeken naar het bodemvochtgehalte (Figuur 3). Hier was duidelijk dat het bodemvochtgehalte hoger lag in veldjes met miscanthus in mulch dan in veldjes met een anti-worteldoek. Verder was het opmerkelijk dat miscanthus als tussenteelt een ogenschijnlijk negatief effect had op dit bodemvochtgehalte.
© CCBT
Figuur 2: Groeisnelheid en finale grootte van de longcanes tijdens de proeven, zowel in 2023 als in 2025. Elk punt is een gemiddelde van 16 longcanes. De foutbalken geven de standaarddeviatie van het gemiddelde weer. 
© CCBT
Figuur 3: Verloop van het bodemvochtgehalte binnen de frambozenveldjes tijdens de proeven, zowel in 2023 als in 2025. Elke lijn is het gemiddelde van drie metingen binnen hetzelfde veld. Het bodemvochtgehalte is per uur gemeten in de periode van mei tot en met november. De kleuren komen overeen met de veldbehandelingen; de grijze omheining van elke lijn is berekend op basis van de standaardfout van het gemiddelde.
Oogsttechnieken voor miscanthus
Verder is onderzocht hoe miscanthus het beste geoogst kon worden. Er werden negen oogsttechnieken tegen elkaar uitgezet om zo te bekijken welke het meest aan te raden is voor het oogsten van miscanthus. De negen technieken konden eigenlijk in drie overkoepelende categorieën worden onderverdeeld:
- Maaien (bosmaaier, klassieke haagschaar en haagschaar op steel)
- Verhakselen (hakselaar 10 cm, hakselaar 16 cm en shredder)
- Combinatie van hakselen en maaien (veldhakselaar, klepelmaaier, klepelmaaier met opvang)
Vervolgens zijn de negen technieken op vijf criteria beoordeeld en op basis van deze criteria is een score berekend (Tabel 1). De vijf criteria waren:
1. Prijs
2. Ergonomie
3. Snelheid
4. Arbeidsintensiteit
5. Kwaliteit van Miscanthus mulch
Op basis van deze criteria kwam de haagschaar op steel uit als de beste maaimethode. Deze methode is ergonomisch, doordat deze staand gebruikt kan worden. Verder is deze relatief goedkoop in gebruik. Hierdoor heeft het een score van 3/5. Er was geen effectief verschil in de technieken onder de categorie verhakselen. Beide hakselaars kregen een score van 3/5 door een goede prijs, ergonomie, snelheid en kwaliteit van mulch. Echter, beide hakselaars zijn vrij arbeidsintensief in gebruik, waardoor ze lager scoren. De shredder had ook een score van 3/5; echter, deze gaf scherpe mulch. Tenslotte kwam de klepelmaaier met opvang niet alleen als beste combinatietechniek, maar ook als algemene beste oogsttechniek naar voren met een score van 4/5. Deze methode is relatief goedkoop en was relatief goed ergonomisch en niet echt arbeidsintensief. Verder is een klepelmaaier met opvang snel in gebruik, maar is de kwaliteit van de mulch lager dan bij andere methoden. 
© CCBT
Tabel 1: Resultaten van de oogstproeven van miscanthus. De oogsttechnieken zijn verdeeld over de drie hoofdmethoden: maaien, verhakselen en combinatie Elke techniek heeft een score ontvangen van 0-5. Deze score is de som van de vijf categorieën waarop elke techniek werd beoordeeld ($).
Conclusie en advies
Over het algemeen kan geconcludeerd worden dat Miscanthus x giganteus gebruikt kan worden als mulch materiaal om de teelt van framboos bestendiger te maken tegen periodes van droogte. Echter, dit komt wel ten koste van meer onkruiden en kleinere longcanes. Hoewel het bodemvochtgehalte in velden waar miscanthus werd gebruikt als tussenteelt lager lag dan bij velden met miscanthus als mulch, hadden deze velden wel minder onkruiden en grotere longcanes. Aangezien miscanthus een aanzienlijke hoogte heeft, kan het zorgen dat er meer schaduw over uw perceel valt. Deze schaduw kan wellicht als buffer werken tegen de droogte. Echter, hier is verder onderzoek voor nodig. Verder is het ook belangrijk om de kanttekening te maken dat er tussen 2023 en 2025 geen lange periodes van droogte waren, waardoor het watervasthoudende effect van miscanthus minder uitgesproken zal zijn. Desalniettemin, op basis van dit onderzoek kunnen we stellen dat miscanthus perspectief kan bieden voor een klimaatrobustere teelt van framboos en dat het als tussenteelt een positief effect heeft op het aantal onkruiden en de longcane grootte.
Bron: CCBT
