In Nigeria, met name in en rond Abuja, liggen de oorzaken van productieverliezen in de tuinbouw vaak niet bij afzonderlijke plaaguitbraken, maar bij een opeenstapeling van stressfactoren tijdens de teelt. Dat stelt Kola Olatunji, hoofdagronoom bij Starcrest Integrated Farms in Abuja.
Olatunji werkt met onder meer tomaten, paprika's, komkommers en meloenen, gewassen die in toenemende mate in kassen worden geteeld rond Abuja en andere opkomende tuinbouwregio's in Nigeria. In deze systemen zijn insectenplagen zoals trips, wittevlieg, bladluis en spint vrijwel continu aanwezig. Volgens Olatunji wordt hun rol als primaire oorzaak van opbrengstverlies echter vaak overschat.
"In de meeste Nigeriaanse kassen worden insecten pas een serieus probleem wanneer planten al verzwakt zijn," legt hij uit. "Als de wortelgezondheid en de teeltomstandigheden stabiel zijn, blijft de insectendruk doorgaans beheersbaar zonder intensief gebruik van chemische middelen."
© StarCrest
Problemen in de wortelzone onder lokale omstandigheden
Binnen Nigeriaanse kasbedrijven vormen problemen in de bodem en wortelzone volgens Olatunji de meest structurele beperking voor een stabiele productie. Veelvoorkomende aandoeningen zijn fusariumverwelking, bacteriële verwelking veroorzaakt door Ralstonia-soorten, wortelrot door Pythium en Phytophthora, wortelknobbelaaltjes en stengelrot bij tomaat. Deze problemen worden vaak versterkt door hoge temperaturen, wisselende waterkwaliteit, overmatige irrigatie en onvoldoende drainage, omstandigheden die in veel lokale teeltsystemen voorkomen.
"De meeste ziekten die we tegenkomen zijn stressgerelateerd," stelt hij. "Ze ontstaan wanneer planten langdurig worden blootgesteld aan stress in de wortelzone, niet door een plotselinge introductie van een ziekteverwekker."
In de praktijk blijken veel teeltverliezen die aan ziekten worden toegeschreven samen te hangen met factoren zoals zoutophoping door overmatig bemesten, zuurstofgebrek in verzadigde wortelzones en instabiele worteltemperaturen. Deze omstandigheden verzwakken de natuurlijke weerstand van het gewas en geven opportunistische pathogenen de ruimte.
© StarCrest
Wortelknobbelaaltjesplaag op paprikawortels
© StarCrest
Dezelfde locatie na verbeterd beheer van de wortelzone: paprika's vertonen gezonde vegetatieve groei en uniforme ontwikkeling
Economische gevolgen voor kasbedrijven
Volgens Olatunji ondervinden veel commerciële telers in Nigeria problemen, niet door een gebrek aan afzetmogelijkheden, maar doordat plaag- en ziektedruk de teeltstabiliteit ondermijnt.
Een belangrijk knelpunt is de afnemende effectiviteit van een uitsluitend chemische aanpak. "Het herhaald gebruik van dezelfde insecticiden en fungiciden heeft geleid tot resistentie, met name bij trips en spint," zegt hij. "Daarnaast blijft de werking van middelen onder Nigeriaanse kasomstandigheden vaak achter bij de verwachtingen, door toepassingsproblemen en wisselende klimaatomstandigheden."
Ook grondontsmetting en intensief fungicidengebruik leveren wisselende resultaten op. Los van de kosten kunnen deze maatregelen de bodemstructuur aantasten, nuttige micro-organismen verminderen en veiligheidsrisico's vergroten. "Op de lange termijn verzwakken ze de biologische basis van het teeltsysteem."
© StarCrest
Cherrytomatenplanten vertonen groeiverstoring en chlorose veroorzaakt door fysiologische stress, een toestand die telers vaak ten onrechte diagnosticeren als herbicidenschade
© StarCrest
Verbeterde tomatengroei en herstel van de bladeren na correctie van de wortelzone en nutriëntenbeheer
© StarCrest
Gezonde cherrytomaten met uniforme groei, goed bladstructuur en stabiele vruchtontwikkeling
Geïntegreerde aanpak in Nigeriaanse context
De teeltvisie van Olatunji is gebaseerd op het uitgangspunt dat plaag- en ziektedruk nauw samenhangt met wortelgezondheid, watergift, voeding en klimaatbeheersing. Dit is volgens hem extra relevant in Nigeria, waar temperatuurschommelingen, hoge luchtvochtigheid in het regenseizoen en een beperkte luchtcirculatie in kassen veel voorkomen.
"Een juiste diagnose is cruciaal," benadrukt hij. "Fysiologische stress wordt vaak aangezien voor plaagschade of chemische schade, waardoor maatregelen worden genomen die het probleem juist verergeren."
Om terugkerende stress in de wortelzone aan te pakken, ontwikkelde hij een silica-gebaseerde formulering, NatoshiBio, bedoeld om de weerbaarheid van planten te ondersteunen binnen een geïntegreerde teeltstrategie. Praktijkproeven in Nigeriaanse kassen lieten bij behandelde gewassen een betere wortelontwikkeling, lagere ziektedruk en een sneller herstel na stress zien.
"Het doel is om het systeem te stabiliseren," aldus Olatunji. "Minder afhankelijkheid van chemie, gecombineerd met een sterkere plant die beter omgaat met lokale stressfactoren, leidt tot constantere resultaten."
Telers die deze aanpak toepassen, melden een lagere spuitfrequentie, lagere inputkosten, een uniformer gewas en beter voorspelbare oogsten over meerdere teeltcycli.
Preventie en wortelgezondheid als speerpunten
In het risicovolle teeltklimaat van Nigeria blijft preventie volgens Olatunji de meest kosteneffectieve strategie. Daarbij is het van belang de wortelzone biologisch actief te houden en het gewas te benaderen als een samenhangend systeem.
"Gezonde wortels vormen de eerste verdedigingslinie tegen plagen en ziekten," zegt hij. "Daarnaast bepalen ze hoe efficiënt planten voedingsstoffen benutten, wat essentieel is in een context van hoge meststofkosten."
Belangrijke aandachtspunten zijn het voorkomen van overmatige irrigatie, het waarborgen van voldoende drainage en het regelmatig monitoren van EC, pH, vochtgehalte en worteltemperatuur. In substraatteelten, die in Nigeria veel worden toegepast, is een goede zuurstofvoorziening in de wortelzone van bijzonder belang.
Olatunji is betrokken bij projecten gericht op het herstellen van slecht presterende en verlaten kassen in Nigeria. Daarbij ligt de focus op het verbeteren van de wortelzone, het corrigeren van zoutproblemen als gevolg van onjuist meststoffengebruik en het integreren van biologische inputs in bestaande fertigatiesystemen.
Daarnaast werkt hij aan de ontwikkeling van ziektewerende groeimedia voor zowel grondgebonden als substraatsystemen, om de weerbaarheid van gewassen onder lokale omstandigheden te vergroten.
Een van de grootste uitdagingen blijft het begeleiden van telers bij de overgang van chemisch gedreven teeltmodellen naar meer gebalanceerde, biologisch ondersteunde systemen. "Die omschakeling moet stapsgewijs gebeuren. Met praktijkproeven, datamonitoring en geleidelijke integratie kunnen telers hun productie op peil houden en tegelijk toewerken naar een robuuster en duurzamer kassysteem dat past bij de Nigeriaanse realiteit."
Voor meer informatie:
Kola Olatunji, Hoofdagronoom
StarCrest Integrated Farms
[email protected]
www.linkedin/kolaolatunji
www.starcrest.ng
