Duurzaamheid en maatschappelijke veranderingen

De huidige maatschappelijke veranderingen vinden voor een groot gedeelte zijn oorzaak vanuit de economische en financiële crisis. Hiernaast laten ook de huidige politieke ontwikkelingen zijn sporen na. De uitkomst van juist de politieke ontwikkelingen kunnen van groot belang zijn voor een duurzame sector. Jan Moerdijk geeft zijn visie om de sector in beweging te krijgen.

Discussie over afzet. Is deze gericht op duurzaamheid?

Momenteel is weer een discussie op gang aan het komen met betrekking tot de afzet in de tuinbouwsector. Binnen deze discussie is er nog maar weinig in de vorm van duurzaamheid te bespeuren. Mart Valstar geeft aan dat het nog precies is zoals het altijd is geweest. Dit is de enige juiste conclusie.

Duurzame verandering met betrekking tot de afzet zal voort moeten komen vanuit de beweging en vraag van de maatschappij zelf. De consument dus. De vertegenwoordiger van de consument als doorgeefluik zijn de supermarktketens. Duidelijk is hierbij dat deze ketens al tijdig de beweging naar gezond en duurzaam hebben ingezet. Velerlei concepten en symbolen zijn al in gebruik om zich te onderscheiden van de concurrent. Of dit allemaal uit duurzaamheidsoverweging is valt te betwijfelen. Ditzelfde geld voor veel bedrijven die zich profileren als duurzaam. Hiervoor zullen regels opgesteld moeten worden want velerlei zaken waar men zich beroept op duurzaamheid kunnen in werkelijkheid niet worden waargemaakt. Het is dus een ratjetoe aan commerciële vormen van duurzaamheidsoverwegingen. Marketing die nergens op is gebaseerd.

Binnen de marketing/afzet zien we een aantal duurzame ontwikkelingen waarbij het Sweet Sensation concept als voorbeeld gesteld mag worden. In club/coöperatief verband zonder gebondenheid aan een bepaalde afzetorganisatie een product internationaal op de markt brengen en aansturen is een vorm prima vorm van duurzame afzet.

Resultaten sector

Op te merken valt dat de tuinbouwsector zich zelf op het gebied duurzaamheid stevig aan het positioneren is op velerlei fronten. Zaken met betrekking tot duurzame energie beginnen steeds meer aandacht te krijgen. Naast een aantal semi-gesloten kassen waarbij het bedrijf van Jonker B.V BiJo als demo/voorbeeld project voor de sector onlangs in gebruik is gesteld is er nu ook het prachtige initiatief van de Gebr. Boon met PV en toekomstig ook windenergie. Een voorbeeld hoe er gebruik gemaakt kan worden van gebouwen om de productie en opslag duurzaam verwerkt kan worden. Het Huisman Gesloten Kas project in de Achterhoek en het aardwarmteproject dat bij Van de Bosch is gerealiseerd krijgt navolging met het project bij de Gebr. Duyvestijn in Pijnacker deze week met de start van de aardwarmteboring. Hiernaast staan nog verschillende aardwarmteprojecten in de steigers.

Een belangrijke duurzame ontwikkeling is ook de Grow Bag van Peltracom uit België al enige jaren aan ontwikkelingswerk voor heeft gedaan. Een geheel duurzaam substraatconcept voor de gehele tuinbouw/glastuinbouw met een volledig gesloten milieuconvenant. "100 % composteerbaar substraat te gebruiken voor de glasgroenten/aardbeien etc." Een doorbraak van dit product kan van grote betekenis worden voor een duurzame glastuinbouw.

Ook een vorm van duurzaamheid is de toegankelijke en voor weinig kosten beschikbare debiteurenverzekering van producentencoöperatie PROCO. Tot nu toe was een dergelijke verzekering niet toegankelijk/betaalbaar voor de wat kleinere ondernemers in midden en kleinbedrijf. Zeker binnen de agrarische sector en dan zeker de voedingstuinbouw waar met redelijk grote omzetten wordt gewerkt kan dit een goede ondersteuning zijn voor het afdekken van bedrijf risico ś Debiteuren vormen nog altijd een risico. In de meeste gevallen is de wat kleinere ondernemer de dupe bij problemen met een debiteur. Hiervoor wordt nu een goede oplossing geboden.

Drang naar innovatie

Al deze zaken laten binnen de sector de onverminderde drang naar innovatie zien. Duidelijk hierbij is dat steeds meer de innovaties gericht zijn op duurzaamheid. Dat is ook de juiste richting want:

De veranderende maatschappij

De huidige maatschappij is dus onomkeerbaar aan het veranderen. Politiek, economie en de hiermee verbonden maatschappij verkeren in een flow die er toe bijdraagt dat zaken als duurzaamheid binnen een zelfregulerende samenleving een begrip aan het worden zijn. Overheden gaan zich steeds meer richten op faciliteren van deze samenleving in plaats van reguleren.

Overheid

De overheid laat met betrekking tot duurzaamheid, duurzaam ondernemen en de ondersteuning hiervoor ten opzichte van de ons omringende landen het geheel afweten. Op de eerste plaats is het gehele overheidsapparaat een onbestuurbaar en zichzelf in de houdgreep houdende logge organisatie. Departementen en afdelingen hebben met elkaar de regels zo gemaakt dat men meer met de eigen controle op elkaar bezig is dan duurzaam de maatschappij ondersteunen. Op de tweede plaats wordt het subsidiegeld voor het ontwikkelen van duurzaamheid verspilt aan velerlei projecten en organisaties die de werkelijke ontwikkelingen van duurzame ondernemingen in de totale agrarische sector geheel blokkeren.

Een nieuwe regering kan zichzelf een grote dienst bewijzen door dergelijke zaken rigoureus aan te pakken maar kunnen ze dit, of willen ze dit wel doen?

Wat kan de sector zelf verder helpen/de bedrijven/bedrijfsvoering individueel?

Binnen de bedrijven/bedrijfsvoering van de sector is het dan ook zinvol dat ieder bedrijf/onderneming een verantwoordelijke voor de ontwikkeling en uitvoering van duurzaamheid benoemd/aanstelt. Het beste is dit zo hoog mogelijk in de organisatie te doen. Deze verantwoordelijke kan zich gaan richten op aansturing en het in kaart brengen van de aanwezige duurzaamheid binnen het bedrijf/onderneming en beleid gaan maken op basis van de footprint normen die binnen afzienbare tijd voor de sector gerealiseerd zullen zijn.

Wat is nu duurzaam/ duurzaamheid:

Bestemd om langer te blijven bestaan.
Blijvend, durabel, permanent.
Vrij van fossiele brandstoffen.

Een duurzame ontwikkeling is een ontwikkeling die tegemoet komt aan de behoeften van het heden zonder de behoeftevoorziening van toekomstige generaties in het gedrang te brengen.

Een duurzame ontwikkeling heeft tenminste een viertal dimensies.

Een sociale dimensie. (rechtvaardigheid op wereldvlak).
Een ecologische dimensie. (Respect voor de draagkracht van de aarde).
Een participatieve dimensie. (Inspraak van burgers/betrokkenen/consumenten).
Een economische dimensie. (Productie en consumptie voor behoeftebevrediging).

Duurzaam beleid voor de toekomst vanuit de overheden betekenen dat regelgeving en wetgeving meer op faciliteren gericht gaan worden dan op het voorkomen van uitwassen die niet passen binnen de regelgeving. Duurzaam beleid voorkomt dat regelgeving en corrigeren van bepaalde uitwassen noodzakelijk zijn.

Regionaal en gemeentelijk beleid gaat steeds meer uit naar zelfvoorzieningschap. Als voorbeeld hiervan het begrip dat gemeentelijk en regio ś steeds meer zelfvoorzienend zullen worden op het gebied van energieproductie/gebruik. De verwerving van energie zal gerealiseerd gaan worden vanuit duurzame energiebronnen zoals zon, water , wind en (bio)warmtekracht.

Klimaatverandering en duurzame ontwikkeling in de sector.

De agrarische sector-tuinbouw/glastuinbouw is bij voorbaat een belangrijke speler in de toekomstige behoeftevoorziening van voedsel en energie.

Er wordt binnen de sector gewerkt en al veel aandacht besteed aan innovaties die:

klimaat- en voedingsstofneutraal zijn. (Verpakkingen en gewasbescherming etc).
een bijdrage leveren aan het oplossen van het klimaatprobleem.(Warmtekracht. Gesloten/semi Gesloten Kassen, aardwarmte).
een bijdrage leveren aan het beperken van/of aanpassen aan de effecten daarvan. Voorbeelden hiervan zijn duurzame bronnen die voorzien in de energiebehoefte, het uitbannen van schadelijke emissies, het ontleden van reststromen en het omzetten in grondstoffen (inclusief behoud van voedingsstoffen) voor hergebruik.
andere innovaties gericht op het omgaan met klimaatverandering of het beperken van effecten vallen ook onder de nieuwe uitdaging ‘klimaatverandering’

Waterbeheer binnen de sector nu en in de toekomst:

Waterbeheer en alles wat hiermee te maken is wel de belangrijkste bron van de levensbehoefte van de mens. De agrarische sector, tuinbouw/glastuinbouw kan zijn innovaties als volgt inrichten en opdelen in:

innovaties gericht op beperken van het watergebruik.(Zorgvuldig omgaan met water en dosering van water als grondstof voor de productie).
innovatie primair gericht op verbetering van de waterkwaliteit (van grond- en/of oppervlaktewater), zowel ecologisch als chemisch. ( mestverwerking, (precisie)bemestingstechniek, teelttechniek, landbeheer, managementsystemen).
innovatieve systemen van kwantitatief waterbeheer etc. Ook (door)ontwikkeling van alle innovaties die (o.a.) milieuverliezen naar het water uit de sector (van voedingsstoffen en/of gewasbeschermingsmiddelen en/of zware metalen en/of andere schadelijke stoffen) verminderen, vallen onder ‘waterbeheer’.
hergebruik van de zogenaamde grijze waterstromen zoals afvalwater en andere vormen van gebruikt water.

Hernieuwbare energie maakt alles nog interessanter:

Innovaties gericht op energiewinning uit reststromen (plantaardig restproduct), andere biologische bronnen zoals dierlijke mest, en biomassa afkomstig uit bos, landschap of natuur (zoals houtsnippers).
Innovaties uit co -vergisting als vorm van duurzame energie. (Bijvoorbeeld: de winning van gas uit biogasinstallaties, het zuiveren ervan, het gebruik van restwarmte en het benutten ervan elders in het landelijk gebied).

Biodiversiteit is binnen de sector een begrip dat nog versterkt kan worden:

Innovaties die een bijdrage leveren aan het verbeteren van de biodiversiteit.( Het (nog) beter benutten van de biodiversiteit voor duurzame sector zoals natuurlijke plaagbestrijding).
Zorgen voor het verminderen van emissies van stoffen uit de sector die een schadelijk effect hebben op de biodiversiteit (zoals bijvoorbeeld ammoniak).

Samengevat een duurzaam toekomstig sectorbeleid draagt zorg voor:

Werkgelegenheid, duurzame energieverwerving, duurzame voedselproductie in het kader van de local for local behoefte, inpassing van bijvoorbeeld glastuinbouw in stedelijke nieuw te ontwikkelen woongebieden of binnen een bestaand woongebied of regio's. Al deze resultaten zijn haalbaar binnen een duurzaam taakoverschrijdend beleid zowel op de bedrijven, gemeentelijk dan wel regionaal niveau. Overheid en bedrijfsleven zullen hierin dus gezamenlijk op moeten trekken.

Jan Moerdijk
Sr. Consultant/Marketingstrateeg.